Dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp kendisine veya başkasına yarar sağlamaktır. Türk Ceza Kanunu’nun 157. maddesinde düzenlenmiştir ve temel hâlinde 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. TCK 158’de sayılan nitelikli hâllerde ceza 3 yıldan 10 yıla kadar hapse yükselir; bazı bentlerde alt sınır 4 yıldan az olamaz.
İçindekiler
- Dolandırıcılık Suçu Nedir?
- Hile Kavramı ve Suçun Unsurları
- TCK 157, 158 ve 159 Metinleri
- Dolandırıcılık Cezası Tablosu (2026)
- Basit Dolandırıcılık (TCK 157)
- Nitelikli Dolandırıcılık ve 12 Bent (TCK 158)
- Alt Sınırı 4 Yıl Olan Bentler
- Birden Fazla Kişi ve Örgüt Faaliyeti (TCK 158/3)
- Alacağı Tahsil Amacıyla Dolandırıcılık (TCK 159)
- Benzer Suçlardan Ayrımı
- Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi (TCK 168)
- Akrabalar Arasında İşlenmesi (TCK 167)
- Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
- Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Mağdurun Yapması Gerekenler
- Yargıtay Kararları
- Sıkça Sorulan Sorular
Dolandırıcılık Suçu Nedir?
Dolandırıcılık, Türk Ceza Kanunu’nun “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenmiştir. Suçla korunan hukuki değer öncelikle malvarlığıdır; ancak suç aynı zamanda kişilerin birbirine duyduğu güveni de zedelediğinden, korunan ikincil değer iyiniyet ve güven ilişkisidir.
Suçun özü, mağdurun iradesinin hile ile sakatlanmasıdır. Mağdur, gerçeği bilseydi malvarlığı üzerinde o tasarrufu yapmayacakken, fail tarafından yaratılan yanlış izlenim nedeniyle kendi eliyle zarara uğrar. Bu yönüyle dolandırıcılık, hırsızlıktan ayrılır: hırsızlıkta malın rızası olmaksızın alınması, dolandırıcılıkta ise mağdurun aldatılarak rıza göstermesi vardır.
Suçun oluşması için dört unsurun birlikte gerçekleşmesi gerekir: hileli davranış, bu davranışla mağdurun aldatılması, aldatma sonucu yarar sağlanması ve mağdur ya da üçüncü kişinin zarara uğraması. Bu zincirden biri eksikse suç tamamlanmaz.
Hile Kavramı ve Suçun Unsurları
Hileli Davranış
Hile, gerçeğin çarpıtılması veya gizlenmesi suretiyle karşı tarafta yanlış bir kanaat oluşturmaya yönelik davranıştır. Kanun hileyi tanımlamamış, hâkimin somut olayda değerlendirmesine bırakmıştır.
Uygulamada aranan ölçüt, hilenin objektif olarak aldatıcı nitelikte olmasıdır. Basit bir yalan, mutlaka hile sayılmaz; davranışın, ortalama dikkat ve özen gösteren bir kişiyi aldatmaya elverişli olması gerekir. Bununla birlikte mağdurun kişisel özellikleri (yaşı, eğitim durumu, algılama yeteneği) değerlendirmede dikkate alınır.
Hile, aktif davranışla (yalan söylemek, sahte belge göstermek, kendini başka biri olarak tanıtmak) işlenebileceği gibi, susma veya gizleme suretiyle de gerçekleşebilir. Ancak susmanın hile sayılması için failin açıklama yükümlülüğü altında bulunması gerekir.
Aldatma ve İrade Sakatlanması
Hilenin mağdur üzerinde etki doğurması, yani mağdurun gerçekten aldatılması şarttır. Mağdur hileyi fark etmesine rağmen malvarlığı tasarrufunda bulunmuşsa suç tamamlanmaz; duruma göre teşebbüs hükümleri uygulanır.
Yarar Sağlanması ve Zarar
Fail kendisine veya başkasına bir yarar sağlamış olmalıdır. Yarar mutlaka para olmak zorunda değildir; ekonomik değer taşıyan her türlü menfaat bu kapsamdadır. Buna karşılık salt manevi tatmin amacıyla yapılan aldatmalar bu suçu oluşturmaz.
Zarar ile yarar arasında nedensellik bağı bulunmalıdır. Ayrıca zararın mağdurun kendi tasarrufu sonucu doğması gerekir; failin doğrudan el koyması hâlinde suç dolandırıcılık değil hırsızlık ya da yağmadır.
Manevi Unsur
Suç ancak doğrudan kastla işlenebilir. Fail, hileli davranışta bulunduğunu, mağduru aldattığını ve yarar sağladığını bilerek ve isteyerek hareket etmelidir. Taksirle dolandırıcılık mümkün değildir. Failin baştan itibaren aldatma kastıyla hareket ettiğinin ortaya konması gerekir; sonradan borcunu ödeyemeyen kişinin durumu kural olarak dolandırıcılık değil, hukuki uyuşmazlık niteliğindedir.
TCK 157, 158 ve 159 Metinleri
TCK 157 — Dolandırıcılık
(1) Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir.
TCK 159 — Daha Az Cezayı Gerektiren Hâl
(1) Dolandırıcılığın, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hâlinde, şikâyet üzerine, altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
Dolandırıcılık Cezası Tablosu (2026)
| Suçun Hâli | Madde | Hapis Cezası | Adli Para Cezası | Şikâyet | Uzlaştırma |
|---|---|---|---|---|---|
| Basit dolandırıcılık | TCK 157 | 1 – 5 yıl | 5.000 güne kadar | Aranmaz | Tabidir |
| Nitelikli dolandırıcılık (genel) | TCK 158/1 | 3 – 10 yıl | 5.000 güne kadar | Aranmaz | Tabi değildir |
| Nitelikli — (e), (f), (j), (k), (l) bentleri | TCK 158/1 | 4 – 10 yıl | Menfaatin 2 katından az olamaz | Aranmaz | Tabi değildir |
| Kamu görevlisiyle ilişki iddiasıyla (nüfuz ticareti benzeri) | TCK 158/2 | 3 – 10 yıl | 5.000 güne kadar | Aranmaz | Tabi değildir |
| Üç veya daha fazla kişiyle birlikte | TCK 158/3 | Ceza yarı oranında artırılır | Artırılır | Aranmaz | Tabi değildir |
| Suç örgütü faaliyeti çerçevesinde | TCK 158/3 | Ceza bir kat artırılır | Artırılır | Aranmaz | Tabi değildir |
| Alacağı tahsil amacıyla | TCK 159 | 6 ay – 1 yıl veya adli para cezası | Seçimlik | Şikâyete bağlı | Tabidir |
Adli para cezası, TCK 52 uyarınca gün üzerinden hesaplanır. Bir gün karşılığı miktar, kişinin ekonomik ve kişisel durumu gözetilerek 20 TL ile 100 TL arasında belirlenir. “5.000 güne kadar” ifadesi, adli para cezasının üst sınırının çok yüksek olabileceği anlamına gelir.
Basit Dolandırıcılık (TCK 157)
TCK 157, suçun temel şeklini düzenler. Ceza 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. Hapis ve adli para cezası birlikte hükmedilir; bu, seçimlik değil kümülatif bir yaptırımdır.
Bu hâlde suç şikâyete bağlı değildir; savcılık re’sen soruşturma yürütür. Buna karşılık uzlaştırma kapsamındadır ve uzlaşma sağlanması hâlinde dava sona erer.
Temel cezanın belirlenmesinde TCK 61 ölçütleri esas alınır: hilenin yoğunluğu ve karmaşıklığı, mağdur sayısı, elde edilen menfaatin miktarı, mağdurun uğradığı zararın ağırlığı. Uygulamada, menfaat miktarının yüksekliği alt sınırdan uzaklaşmanın temel gerekçesi olarak kullanılır.
Nitelikli Dolandırıcılık ve 12 Bent (TCK 158)
TCK 158, suçun daha ağır cezalandırılmasını gerektiren hâlleri on iki bent hâlinde sayar. Bu hâllerde ceza 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. Aşağıdaki tablo bentleri ve pratik karşılıklarını gösterir.
| Bent | Nitelikli Hâl | Uygulamada Karşılığı |
|---|---|---|
| a | Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi | Hac/umre organizasyonu vaadi, muska-büyü, cemaat adına bağış toplama |
| b | Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanma | Deprem ve afet sonrası yardım vaadi, hasta yakınına tedavi vaadi |
| c | Algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanma | İleri yaştaki veya bilişsel gerilemesi olan kişilerin hedef alınması |
| d | Kamu kurumu, meslek kuruluşu, siyasi parti, vakıf veya derneğin araç olarak kullanılması | Sahte dernek/vakıf adına bağış, sahte kurum yazışması |
| e | Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak | Hazine, SGK, belediye zararına haksız ödeme, sahte teşvik/hibe başvurusu |
| f | Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması | İnternet/telefon dolandırıcılığı, sahte site, kart bilgisi ele geçirme |
| g | Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma | Yanıltıcı ilan ve reklam, sahte kampanya duyurusu |
| h | Tacir, şirket yöneticisi veya şirket adına hareket eden kişilerce ticari faaliyet sırasında; kooperatif yöneticilerince | Sahte ihracat/ithalat işlemi, kooperatif konut vaadi |
| i | Serbest meslek sahiplerince mesleklerine duyulan güvenin kötüye kullanılması | Avukat, muhasebeci, mali müşavir, mimar eliyle işlenen dolandırıcılık |
| j | Tahsis edilmemesi gereken kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla | Sahte gelir belgesi veya teminatla kredi temini |
| k | Sigorta bedelini almak maksadıyla | Sahte kaza kurgusu, hasar abartma, kurgusal hırsızlık bildirimi |
| l | Kendisini kamu görevlisi veya banka/sigorta/kredi kurumu çalışanı olarak tanıtma ya da bu kurumlarla ilişkili olduğunu söyleme | Sahte polis/savcı/hâkim aramaları, “hesabınız riskte” senaryosu |
Bu bentlerden (f) ve (l) günümüzde açık ara en sık uygulananlardır. Telefon ve internet üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılıklar, kendini kamu görevlisi olarak tanıtma senaryolarıyla birleştiğinde her iki bent birlikte gündeme gelebilir. Bu konudaki ayrıntılar için Telefonla Dolandırıcılık Suçu ve Mail Order Dolandırıcılığı yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Nitelikli dolandırıcılığın kapsamlı incelemesi için Nitelikli Dolandırıcılık Suçu | Cezası ve Şartları yazımıza bakabilirsiniz.
Alt Sınırı 4 Yıl Olan Bentler
TCK 158/1’in son cümlesi önemli bir ağırlaştırma getirir. (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde:
- Hapis cezasının alt sınırı 4 yıldan az olamaz
- Adli para cezası, suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz
Bu düzenlemenin pratik sonucu şudur: bilişim sistemleri veya banka araç olarak kullanılarak işlenen dolandırıcılıkta (f bendi) ya da kendini kamu görevlisi olarak tanıtma yoluyla işlenen dolandırıcılıkta (l bendi), mahkeme alt sınırdan ceza verse bile en az 4 yıl hapis söz konusu olur. Bu, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme olanaklarını fiilen ortadan kaldırır.
Adli para cezasının menfaatin iki katından az olamayacağı kuralı da ayrıca ağırdır; yüksek tutarlı dolandırıcılıklarda para cezası çok büyük miktarlara ulaşabilir.
Birden Fazla Kişi ve Örgüt Faaliyeti (TCK 158/3)
TCK 158/3, hem basit hem nitelikli dolandırıcılık bakımından iki ek artırım öngörür:
- Üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi: Ceza yarı oranında artırılır. Burada örgüt aranmaz; üç kişinin fiilen birlikte hareket etmesi yeterlidir.
- Suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi: Ceza bir kat artırılır. Ayrıca örgüt kurma, yönetme veya üye olma suçundan ayrıca sorumluluk doğar.
Bu artırım nedeniyle nitelikli dolandırıcılığın örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi hâlinde ceza üst sınırı 20 yıla ulaşabilir ve yargılama görevi ağır ceza mahkemesine geçer.
Alacağı Tahsil Amacıyla Dolandırıcılık (TCK 159)
TCK 159, cezayı önemli ölçüde hafifleten özel bir hükümdür. Dolandırıcılık, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmişse ceza 6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasına döner ve suç şikâyete bağlı hâle gelir.
Bu hükmün uygulanabilmesi için failin gerçek ve hukuken geçerli bir alacağının bulunması gerekir. Alacak mevcut değilse ya da hukuki dayanaktan yoksunsa TCK 159 uygulanmaz. Uygulamada bu hüküm, borçlusundan alacağını tahsil edebilmek için hileye başvuran alacaklılar bakımından gündeme gelir.
Benzer Suçlardan Ayrımı
| Suç | Ayırt Edici Nokta |
|---|---|
| Hırsızlık (TCK 141) | Malın rıza olmaksızın alınması. Dolandırıcılıkta mağdur aldatılarak kendi eliyle verir. |
| Güveni kötüye kullanma (TCK 155) | Mal baştan hukuka uygun biçimde faile teslim edilmiştir; fail sonradan amacı dışında kullanır. Dolandırıcılıkta ise teslim baştan hile ile sağlanır. |
| Sahtecilik (TCK 204, 207) | Belgenin sahte olarak düzenlenmesi ayrı suçtur. Sahte belge hile aracı olarak kullanılmışsa iki suç birlikte gündeme gelir. |
| Karşılıksız çek düzenleme | Kendine özgü bir kabahat/suç rejimine tabidir. Yargıtay, tek eylemin bölünemeyeceği gerekçesiyle iki suçun birbirine dönüşmeyeceğini kabul etmektedir. |
| Banka hesabı kiralama | Hesabını dolandırıcılara kullandıran kişinin sorumluluğu; kast ve bilgi düzeyine göre yardım eden veya fail sıfatı tartışılır. |
Hesabını kullandıran kişilerin durumu son yıllarda çok sık gündeme gelmektedir. Bu konuda verilmiş beraat kararları ve değerlendirme ölçütleri için Dolandırıcılıkta Banka Hesabını Kullandırtma Suçlarından Beraat Kararları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi (TCK 168)
Dolandırıcılık, etkin pişmanlık hükümlerinin uygulandığı suçlardandır. TCK 168 uyarınca failin, azmettirenin veya yardım edenin mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde:
| Aşama | İndirim Oranı |
|---|---|
| Suç tamamlandıktan sonra, kovuşturma başlamadan önce | Cezanın 2/3’üne kadar indirim |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce | Cezanın 1/2’sine kadar indirim |
Zararın kısmen giderilmesi hâlinde etkin pişmanlıktan yararlanmak için mağdurun rızası aranır. Bu nedenle savunma stratejisinde mağdurla iletişim ve zararın giderilme biçimi önem taşır.
Etkin pişmanlık, nitelikli dolandırıcılıkta da uygulanabilir ve alt sınırı 4 yıl olan bentlerde bile cezayı belirgin biçimde aşağı çeker. Ayrıntılar için Etkin Pişmanlık (TCK 168) Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Akrabalar Arasında İşlenmesi (TCK 167)
Malvarlığına karşı suçlar bakımından TCK 167 özel bir rejim getirir. Dolandırıcılık suçu:
- Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyunun, bu derecedeki kayın hısımlarının, evlat edinen veya evlatlığın, aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmişse cezai kovuşturma yapılmaz (şahsi cezasızlık hâli).
- Ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenmişse, şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Bu hüküm, aile içi malvarlığı uyuşmazlıklarının ceza yargısı yerine özel hukuk alanında çözülmesi düşüncesine dayanır.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
| Suçun Hâli | Şikâyet | Dava Zamanaşımı | Uzlaştırma |
|---|---|---|---|
| Basit dolandırıcılık (TCK 157) | Aranmaz | 8 yıl | Tabidir |
| Nitelikli dolandırıcılık (TCK 158) | Aranmaz | 15 yıl | Tabi değildir |
| Alacağı tahsil amacıyla (TCK 159) | Şikâyete bağlı — 6 ay | 8 yıl | Tabidir |
| TCK 167/2 kapsamındaki akrabalar | Şikâyete bağlı — 6 ay | Suçun hâline göre | Duruma göre |
Zamanaşımı farkı önemlidir: basit dolandırıcılıkta üst sınır 5 yıl olduğundan TCK 66/1-e uyarınca dava zamanaşımı 8 yıldır. Nitelikli dolandırıcılıkta ise üst sınır 10 yıla çıktığı için TCK 66/1-d uyarınca süre 15 yıla yükselir. Zamanaşımını kesen bir işlem yapılmışsa süre yarı oranında uzar.
Uzlaştırma yalnızca basit dolandırıcılık (TCK 157) ve şikâyete bağlı hâllerde mümkündür. Nitelikli dolandırıcılık uzlaştırma kapsamı dışındadır. Bu, savunma stratejisinde nitelendirmenin ne kadar kritik olduğunu gösterir: fiilin TCK 157 mi 158 mi olduğu tartışması, hem ceza miktarını hem uzlaşma olanağını hem de zamanaşımı süresini birlikte değiştirir.
Uzlaşma sağlanırsa soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir, kovuşturma aşamasında dava düşer ve adli sicil kaydı oluşmaz. Adli sicil konusunda Adli Sicil Kaydı Ne Zaman Silinir? yazımıza bakabilirsiniz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
| Suçun Hâli | Görevli Mahkeme |
|---|---|
| Basit dolandırıcılık (TCK 157) | Asliye Ceza Mahkemesi |
| Nitelikli dolandırıcılık (TCK 158) | Asliye Ceza Mahkemesi |
| TCK 158/3 artırımıyla üst sınırın 10 yılı aştığı hâller | Ağır Ceza Mahkemesi |
| Alacağı tahsil amacıyla (TCK 159) | Asliye Ceza Mahkemesi |
Yetki bakımından CMK 12 uyarınca suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir. Bilişim sistemleri kullanılarak işlenen dolandırıcılıklarda fiilin işlendiği yer ile neticenin doğduğu yer farklı olabileceğinden, mağdurun bulunduğu yer mahkemesi de yetkili kabul edilebilir. Bu, internet üzerinden işlenen suçlarda mağdur açısından önemli bir kolaylıktır.
Mağdurun Yapması Gerekenler
Dolandırıcılık mağduru açısından ilk saatler belirleyicidir. Özellikle banka veya bilişim sistemleri üzerinden gerçekleşen olaylarda hızlı hareket etmek, paranın geri alınma şansını doğrudan etkiler.
- Bankayı derhal arayın. Havale veya EFT henüz karşı hesaba geçmemişse iade talimatı verilebilir. Kartla işlemde harcama itirazı süreci başlatılabilir.
- Delilleri koruyun. Mesajlar, e-postalar, arama kayıtları, ekran görüntüleri, işlem dekontları, ilan ve site adresleri. Silmeyin, yedekleyin.
- Şikâyette bulunun. Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa başvurun. Dolandırıcılık kural olarak şikâyete bağlı olmasa da başvuru soruşturmayı başlatır.
- Hesap bilgilerini bildirin. Paranın gönderildiği IBAN, hesap sahibi bilgisi ve işlem saati soruşturma açısından kritiktir.
- Davaya katılma talebinde bulunun. Katılan sıfatı, kanun yollarına başvurma hakkı sağlar. Haklarınız için Mağdur ile Şikayetçinin Hakları — CMK 234 yazımıza bakabilirsiniz.
- Tazminat yolunu ayrıca değerlendirin. Ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.
Ankara’da dolandırıcılık dosyalarında hukuki destek için Ankara Dolandırıcılık Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Dolandırıcılık Suçunda Yargıtay Kararları
Aşağıda dolandırıcılık suçuna ilişkin Yargıtay uygulamasından seçilmiş kararlar yer almaktadır. Kararlar; hilenin niteliği, suç vasfının tayini, iddianame kapsamı, teselsül ve etkin pişmanlık gibi başlıklar altında incelenmiştir.
Sanık hakkında nitelikli dolandırıcılık suçundan beraat hükmü kurulmuş ise de; sanığa atılı eylemin tek olduğu ve bölünemeyeceği, karşılıksız çek keşide etme ve nitelikli dolandırıcılık suçlarının bağımsız suçlar olup, birinin diğerine dönüşmeyeceği ve hükmün konusunun iddianamedeki fiil olduğu hususları gözetilmeden, yargılamaya devamla iddianame kapsamı dışına çıkılarak nitelikli dolandırıcılık suçundan hüküm kurulması bozma nedenidir
Nitelikli dolandırıcılık suçundan sanığın beraatine ilişkin hüküm; katılan vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü,
Sanık hakkında Bursa Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 23/12/2008 tarihli iddianameyle “Karşılıksız çek keşide etme” suçundan dava açıldığı, daha sonra Bursa 9.Asliye Ceza Mahkemesince eylemin “nitelikli dolandırıcılık” olarak değerlendirilmesi neticesinde görevsizlik kararı verilmiş olması üzerine mahkemece sanık hakkında nitelikli dolandırıcılık suçundan beraat hükmü kurulmuş ise de; sanığa atılı eylemin tek olduğu ve bölünemeyeceği, karşılıksız çek keşide etme ve nitelikli dolandırıcılık suçlarının bağımsız suçlar olup, birinin diğerine dönüşmeyeceği ve hükmün konusunun iddianamedeki fiil olduğu hususları gözetilmeden, yargılamaya devamla iddianame kapsamı dışına çıkılarak nitelikli dolandırıcılık suçundan hüküm kurulması,
Bozmayı gerektirmiş, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 13/05/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. ( 13/05/2019 T, Y 15. CD 2017/32249 E., 2019/5376 K.)
Sahte çeki ciro edip vermek TCK m. 158/1-f, son maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunun oluşturur
Dosya incelenerek gereği düşünüldü;
O yer Cumhuriyet savcısının temyiz istemi kapsamına göre, sanıklar hakkında katılan C.. T..’ya yönelik dolandırıcılık suçundan kurulan hükme hasren yapılan incelemede;
Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için; Failin bir kimseyi, kandırabilecek nitelikte hileli davranışlarla hataya düşürüp, onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekmektedir. Hile nitelikli bir yalandır. Fail tarafından yapılan hileli davranış belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı, sergileniş açısından mağdurun inceleme olanağını ortadan kaldıracak nitelikte bir takım hareketler olmalıdır. Kullanılan hileli davranışlarla mağdur yanılgıya düşürülmeli ve bu yanıltma sonucu yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya bir başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır. Hilenin kandırıcı nitelikte olup olmadığı olaysal olarak değerlendirilmeli, olayın özelliği, fiille olan ilişkisi, mağdurun durumu, kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmalıdır.
Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçu, TCK’nın 158/1-f maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin gerekçesinde de; “Dolandırıcılık suçunun, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi de,birinci fıkranın (f) bendinde bu suçun bir nitelikli unsuru olarak kabul edilmiştir. Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının, özellikle bu kurum ve kuruluşları temsil edenlerin, kurum ve kuruluşları adına hareket eden kişilerin, başkalarını kolaylıkla aldatabilmeleri bir güven kurumu olan bu kuruma güvenin sarsılması bu kurumların araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunu, nitelikli hâl saymıştır.
Bilişim sisteminin aldatılmasından söz edilemeyeceği için,ancak bu sistemin araç olarak kullanılarak bir insanın aldatılması yani dolandırılması halinde bu bendin uygulanması mümkündür. Aksi halde yani sisteme girilerek bir kişi aldatılmayıp sistemden yararlanılarak çıkar sağlanmışsa bilişim suçu veya bilişim sistemi kullanılmak suretiyle hırsızlık suçunun oluşması söz konusu olacaktır.
Bilişim sisteminden maksat, verileri toplayıp, yerleştirdikten sonra bunları otomatik işlemlere tâbi tutma olanağını veren manyetik sistemlerdir. Günümüzde bilişim sistemleri ile sesli-görüntülü haberleşme, elektronik imzanın kabulü, yeni ticari ilişkiler, internet bankacılığı hizmeti ile para transferleri ve bunlar gibi pek çok yenilik toplumsal hayata girmiş, bilişim gerek iş gerekse günlük hayatta vazgeçilemeyecek kadar önemli bir noktaya ulaşmış, bilişim teknolojileri daha hızlı ve ucuz bir nitelik arz etmesi nedeniyle, klasik yöntemlere nazaran daha fazla tercih edilir duruma gelmiştir. Bu sistemlerin güvenle kullanılması, aynı anda hızlı ve kolayca birçok kişi tarafından ulaşılması ve diğer taraftaki failin kontrol imkanını azaltması nedeniyle nitelikli hal sayılmıştır.
Banka ya da kredi kurumlarının araç olarak kullanıldığından söz edilebilmesi için,dolandırıcılık fiili gerçekleştirilirken bankaların olağan faaliyetlerinden ya da bu faaliyeti yürüten sujelerden hileli araçlar kullanılarak yararlanılması veya banka ve kredi kurumlarının olağan faaliyetleri nedeniyle üretmiş oldukları maddi varlıkların suçta araç olarak kullanılarak haksız çıkarın elde edilmesi gerekir. Bankaların, ödeme aracı olarak kullanılması halinde bu fıkra uygulanamıyacaktır.
Somut olayda;
Sanıkların, katılan C.. T..’dan baza satın alıp karşılığında suça konu 6 750 TL tutarlı sahte çeki ciro ederek vermekten ibaret eylemlerinin 5237 sayılı TCK’nın 158/1-f, son maddesinde öngörülen dolandırıcılık suçunu oluşturduğu gözetilmeden yazılı şekilde ve oluşa uygun olmayan gerekçe ile beraatına karar verilmesi,
Bozmayı gerektirmiş, o yer Cumhuriyet savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 15.01.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. ( Y 15. CD 15.01.2014 T, 2012/10035 E., 2014/345 K.)
Gazeteye telefon numarası ekleyip satılık araç ilanı vermek ve banka hesabına kaparo adı altında para almak basit dolandırıcılık suçunu oluşturur
Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için; failin bir kimseyi, kandırabilecek nitelikte hileli davranışlarla hataya düşürüp,onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekmektedir.
Hile nitelikli bir yalandır. Fail tarafından yapılan hileli davranış belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı,sergileniş açısından mağdurun inceleme olanağını ortadan kaldıracak nitelikte bir takım hareketler olmalıdır.Kullanılan hileli davranışlarla mağdur yanılgıya düşürülmeli ve bu yanıltma sonucu yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya bir başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır.
Hilenin kandırıcı nitelikte olup olmadığı olaysal olarak değerlendirilmeli, olayın özelliği, mağdurun durumu, fiille olan ilişkisi, kullanılan hilenin şekli,kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmalıdır.
Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçu, TCK’nın 158/1-f maddesinde düzenlenmiştir. Maddesin gerekçesinde de; “Dolandırıcılık suçunun, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi de, birinci fıkranın (f) bendinde bu suçun bir nitelikli unsuru olarak kabul edilmiştir.. bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının, özellikle bu kurum ve kuruluşları temsil edenlerin, kurum ve kuruluşları adına hareket eden kişilerin, başkalarını kolaylıkla aldatabilmeleri bir güven kurumu olan bu kuruma güvenin sarsılması bu kurumların araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunu, nitelikli hâl saymıştır.
Bilişim sisteminin aldatılmasından söz edilemeyeceği için, ancak bu sistemin araç olarak kullanılarak bir insanın aldatılması yani dolandırılması halinde bu bendin uygulanması mümkündür. Aksi halde yani sisteme girilerek bir kişi aldatılmayıp sistemden yararlanılarak çıkar sağlanmışsa bilişim suçu veya bilişim sistemi kullanılmak suretiyle hırsızlık suçunun oluşması söz konusu olacaktır.
Bilişim sisteminden maksat, verileri toplayıp, yerleştirdikten sonra bunları otomatik işlemlere tabi tutma olanağını veren manyetik sistemlerdir. Günümüzde bilişim sistemleri ile sesli-görüntülü haberleşme, elektronik imzanın kabulü, yeni ticari ilişkiler, internet bankacılığı hizmeti ile para transferleri ve bunlar gibi pek çok yenilik toplumsal hayata girmiş, bilişim gerek … gerekse günlük hayatta vazgeçilemeyecek kadar önemli bir noktaya ulaşmış, bilişim teknolojileri daha hızlı ve ucuz bir nitelik arz etmesi nedeniyle, klasik yöntemlere nazaran daha fazla tercih edilir duruma gelmiştir. Bu sistemlerin güvenle kullanılması, aynı anda hızlı ve kolayca bir çok kişi tarafından ulaşılması ve diğer taraftaki failin kontrol imkanını azaltması nedeniyle nitelikli hal sayılmıştır.
Banka ya da kredi kurumlarının araç olarak kullanıldığından söz edilebilmesi için, dolandırıcılık fiili gerçekleştirilirken bankaların olağan faaliyetlerinden ya da bu faaliyeti yürüten sujelerden hileli araçlar kullanılarak yararlanılması veya banka ve kredi kurumlarının araç olarak kullanılarak haksız çıkarın elde edilmesi gerekir. Bankaların, ödeme aracı olarak kullanılması halinde bu fıkra uygulanamayacaktır.
Gazeteye telefon numarası da ekleyerek satılık araç ilanı veren sanığı arayan katılanın, … adına Ziraat Bankası Kızılay şubesi nezdinde açılmış bir banka hesabına kapora ve araç borçlarının kapatılması parası adı altında aynı gün içinde ve fakat iki ayrı banka havalesiyle toplamda 600 TL göndermesi, bu suretle haksız yarar sağlanması eyleminin, iddianame yerine geçen 30.05.2008 tarihli görevsizlik kararına göre TCK’nın 158/1-f maddesinde tanımlanan “nitelikli dolandırıcılık” suçunu oluşturduğu iddia edilen somut olayda;
Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin soruşturma ve kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanığın yerinde görülmeyen sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;
1- 18.03.2007 tarihli Sabah Gazetesi’ne verildiği bildirilen basit ilânda aldatıcılık özelliği bulunan cümleler kullanılmamış olmakla ve paraların gönderilmesinde sanık adına açılmış banka hesabının sadece ödeme vasıtası olarak kullanılmış bulunması, bankanın maddi bir varlığının kullanılmamış olması karşısında; sûbut bulan eylemin TCK’nın 157. maddesinde tanımlanan “basit dolandırıcılık” suçunu oluşturduğu nazara alınmadan yazılı şekilde “nitelikli dolandırıcılık” suçundan mahkûmiyet kararı verilmesi,
2-Sanık hakkında TCK’nın 43. maddesinin uygulanması gerektiğinin gözetilmemesi,
Bozmayı gerektirmiştir. ( Y 15. CD 26/12/2013 T, 2012/1767 E., 2013/21086 K.)
Yetim aylığı almaktayken sigortalı bir işe girdiği halde bu durumu kuruma bildirmeyerek aylık aylmaya devam eden kişinin eylemi dolandırıcılık suçunu oluşturmaz
Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için; failin bir kimseyi, kandırabilecek nitelikte hileli davranışlarla hataya düşürüp, onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekmektedir. Hile nitelikli bir yalandır. Fail tarafından yapılan hileli davranış belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı, sergileniş açısından mağdurun inceleme olanağını ortadan kaldıracak nitelikte bir takım hareketler olmalıdır. Kullanılan hileli davranışlarla mağdur yanılgıya düşürülmeli ve bu yanıltma sonucu yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya bir başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır. Hilenin kandırıcı nitelikte olup olmadığı olaysal olarak değerlendirilmeli, olayın özelliği, mağdurun durumu, fiille olan ilişkisi, kullanılan hilenin şekli, kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmalıdır.
Somut olayda; sanığa Emekli Sandığınca yetim aylığı bağlandığı, yetim aylığını almakta iken öğretmen olarak göreve başlayıp Emekli Sandığı iştirakçisi olarak çalıştığı, sanığın yetim aylığının kesilmesi için Emekli Sandığına müracaat etmeyerek, 25.027,60 TL parayı haksız olarak alıp, kurumu zarara uğrattığından dolayı nitelikli dolandırıcılık suçunu işlediğinden cezalandırılması istemiyle açılan kamu davasında, sanığın katılan kuruma bağlı olarak çalıştığının kurumca bilinmesine rağmen katılan kurum tarafından yasal işlem yapılmadığı ve aylık verilemeyeceğinin sanığa bildirilmediği gibi sanığın kurumu aldatmaya yönelik hileli bir davranış sergilemediği, gizlediği bir durum olmadığı, ayrıca aldığı haksız ödemeleri de taksitle kuruma ödemeye başladığının anlaşılması karşısında, sanığın kastının bulunmaması gerekçesiyle beraatine karar verilmesinde isabetsizlik görülmemiştir. ( Y 15. CD 02.04.2013 T, 2011/21084 E., 2013/5938 K.)
Sıkça Sorulan Sorular
Dolandırıcılık suçunun cezası ne kadar?
Basit dolandırıcılıkta 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası birlikte uygulanır. TCK 158’deki nitelikli hâllerde ceza 3 yıldan 10 yıla kadar hapse yükselir; (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde alt sınır 4 yıldan az olamaz.
Dolandırıcılık şikâyete bağlı mı?
Hayır, basit ve nitelikli dolandırıcılık şikâyete bağlı değildir; savcılık re’sen soruşturma yürütür. Yalnızca alacağı tahsil amacıyla işlenen dolandırıcılık (TCK 159) ve TCK 167/2 kapsamındaki akraba hâlleri şikâyete bağlıdır.
Dolandırıcılık uzlaşmaya tabi mi?
Basit dolandırıcılık (TCK 157) uzlaştırma kapsamındadır. Nitelikli dolandırıcılık (TCK 158) uzlaştırmaya tabi değildir. Bu nedenle fiilin hangi maddeye girdiği tartışması uzlaşma olanağını doğrudan belirler.
İnternet ve telefon dolandırıcılığının cezası nedir?
Bilişim sistemlerinin veya bankaların araç olarak kullanılması TCK 158/1-f kapsamındadır ve alt sınır 4 yıldan az olamaz. Kendini kamu görevlisi ya da banka çalışanı olarak tanıtma da (l) bendine girer. Bu bentlerde adli para cezası, elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
Dolandırıcılıkta zamanaşımı kaç yıl?
Basit dolandırıcılıkta dava zamanaşımı 8 yıl, nitelikli dolandırıcılıkta 15 yıldır. Zamanaşımını kesen bir işlem yapılmışsa süre yarı oranında uzar.
Parayı geri ödersem ceza düşer mi?
Ceza düşmez ancak önemli ölçüde azalır. TCK 168 uyarınca zararın tamamen giderilmesi hâlinde, kovuşturma başlamadan önce cezanın üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce yarısına kadar indirim yapılır. Kısmi ödemede mağdurun rızası aranır.
Dolandırıcılıkta HAGB verilir mi?
Basit dolandırıcılıkta sonuç ceza iki yılın altına inebiliyorsa mümkündür. Ancak nitelikli dolandırıcılıkta, özellikle alt sınırı 4 yıl olan bentlerde ceza bu sınırın çok üzerinde kaldığından HAGB ve erteleme fiilen uygulanamaz.
Dolandırıcılık ile güveni kötüye kullanma arasındaki fark nedir?
Güveni kötüye kullanmada mal baştan hukuka uygun biçimde faile teslim edilmiştir, fail sonradan amacı dışında kullanır. Dolandırıcılıkta ise teslim baştan itibaren hile ile sağlanmıştır. Belirleyici olan, failin baştan aldatma kastıyla hareket edip etmediğidir.
Borcunu ödemeyen kişi dolandırıcılıktan yargılanır mı?
Kural olarak hayır. Sonradan borcunu ödeyemeyen kişinin durumu hukuki uyuşmazlık niteliğindedir. Dolandırıcılıktan söz edebilmek için failin baştan itibaren ödememe ve aldatma kastıyla hareket ettiğinin ortaya konması gerekir.
Banka hesabımı kullandırdım, suçlu olur muyum?
Hesabını dolandırıcılara kullandıran kişinin sorumluluğu, bilgi ve kast düzeyine göre değerlendirilir. Suç kastının bulunmadığı, hata hükümlerinin uygulandığı durumlarda beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararları verilebilmektedir. Her dosya kendi koşullarında incelenir.
Üç kişiyle birlikte işlenirse ne olur?
TCK 158/3 uyarınca suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır. Suç örgütü faaliyeti çerçevesinde işlenmişse ceza bir kat artırılır ve ayrıca örgüt suçlarından sorumluluk doğar.
Aile üyesine karşı dolandırıcılık suç mu?
TCK 167 özel bir rejim getirir. Ayrılık kararı verilmemiş eş, üstsoy, altsoy, evlatlık ilişkisi ve aynı konutta yaşayan kardeşler bakımından cezai kovuşturma yapılmaz. Daha uzak akrabalık ilişkilerinde ise şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Sonuç
Dolandırıcılık, ceza aralığı 6 aydan 20 yıla kadar uzanabilen, nitelendirmenin sonucu tamamen değiştirdiği bir suçtur. Fiilin TCK 157 mi, 158 mi, 159 mu kapsamına girdiği tartışması; ceza miktarını, uzlaşma olanağını, zamanaşımı süresini ve HAGB ihtimalini aynı anda belirler.
Savunma açısından belirleyici noktalar şunlardır: hilenin objektif olarak aldatıcı nitelik taşıyıp taşımadığı, failin baştan itibaren aldatma kastıyla hareket ettiğinin ispatlanıp ispatlanamadığı, nitelikli hâl bentlerinin somut olayda gerçekten oluşup oluşmadığı ve etkin pişmanlık olanağının doğru zamanda kullanılması. Özellikle alt sınırı 4 yıl olan bentlerde etkin pişmanlık, cezayı belirgin biçimde aşağı çeken tek gerçek araçtır.
Mağdur açısından ise ilk saatler kritiktir: bankaya derhal başvurulması, delillerin korunması ve paranın gönderildiği hesap bilgilerinin soruşturmaya sunulması, hem cezai sürecin hem de tazminat sürecinin seyrini değiştirir.
