Anlaşmalı Boşanma Şartları: Tek Celsede Bitmesinin Koşulları
Tek celsede boşanma şeklinde hukukumuzda bir uygulama yoktur. Ancak Anlaşmalı Boşanma koşulları varsa ve dosya tekamül edip hakim önüne getirilmiş ise ve iradeler bu yönde ise hakim ilk celsede boşanmaya karar verebilir. Önemli olan boşanma iradesi ve karşılıklı anlaşmadır.
Duruşma öncesinde anlaşmaya varılıp buna dair hazırlanan “Anlaşmalı Boşanma Protokolü” mahkemeye duruşmadan önce sunularak taraflar gününde duruşmada hazır olurlarsa ve aksi yönde her iki taraf duruşmada bir irade beyan etmezse boşanmaya karar verilmesi mümkündür.
Anlaşmalı boşanma da denilen bu boşanma şekli bakımından bazı hususları dikkate almak gerekmektedir. Anlaşmalı Boşanma, evli tarafların boşanma konusunda birbirine uygun iradeleri ile TMK Md. 166 kapsamında anlaşmaları ve bu anlaşmayı her yönüyle Protokole bağlayıp Aile Mahkemesine sunmaları ve Mahkemenin de bunu tarafların irade beyanlarını aldıktan sonra onaylaması ve boşanmaya karar vermesiyle gerçekleşen boşanma şeklidir.
Tek celsede boşanmak genellikle anlaşmalı boşanma davasında söz konusu olur ve hazırlanan Anlaşmalı Boşanma Protokolü’nde hakimin karar vermesine esas olmak üzere anlaşma dışı kalan bir konunun kalmaması ve tarafların iradelerinin tamamıyla boşanmaya ilişkin olarak hazırlanan Protokole yansıtılması gerekir. Boşanma için bahse konu hazırlıklar tam manasıyla yapılmış ise ilk celsede boşanmak çoğunlukla mümkün olmaktadır.
TMK 166/3’e göre anlaşmalı boşanmanın dört temel şartı
Kanunda sayılan belirli koşulların varlığı halinde evlilik birliğinin temelinden sarsılması gerekçesiyle ve mahkeme kararıyla gerçekleşen bir boşanma şeklidir. Kanunda sayılan dört koşul var olmalıdır:
a) Dava tarihi itibariyle evlilik, en az bir yıldır devam ediyor olmalıdır.
b) Taraflar arasında karşılıklı ve birbirine uygun bir şekilde boşanma iradesi söz konusu olmalıdır. Eşlerin birlikte mahkemeye başvurması ya da açılmış bir boşanma davasını diğer eşin kabul etmesi ile bu durum söz konusu olur. Yapılacak ilk duruşmada taraflar hakimce dinlenir ve boşanma iradesinin her iki taraf tarafından özgürce verildiği konusunda kanıya varmış olmalıdır.
c) Boşanma yönündeki her iki tarafın iradesi ve boşanmaya ilişkin varılan anlaşma mahkemece uygun bulunmalıdır. Anlaşmanın içeriğinde yer alan boşanmanın mali sonuçları, maddi ve manevi tazminat talepleri, mal paylaşımı, nafaka ödemesi ve çocukların velayeti konusunda da anlaşma söz konusu olmalı ve bu hakimce onaylanmalıdır. Velayet, maddi ve manevi tazminat talepleri, nafaka ve çocuklarla kişisel ilişki kurulması gibi konular kanunlar dairesinde Protokol’de düzenlenmiş olmalıdır.
d) Boşanmada hakim tarafları bizzat dinlemeli ve Protokolü onaylayıp boşanmaya hükmetmelidir.
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şartı ve istisnası yok
Çekişmeli boşanma sebepleri söz konusu ise evli kalma süresi bakımından bir kurala boşanma davası açılmasında kanunda yer verilmemiştir. Ancak anlaşmalı boşanma davası bakımından Kanun, 1 yıl evli kalma koşulunu aramaktadır.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle açılan ve anlaşmalı boşanma talepli davada evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır ve kanunda bu sebeple boşanma davası açılması bakımından bir istisnai hükme yer verilmemiştir.
Kanun’un 166/4 hükmüne göre de boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Eşlerin duruşmada bizzat hazır bulunma zorunluluğu ve vekaletin sınırı
Duruşmada Avukata verilecek vekaletnamede “boşanma davası açmaya ve yürütmeye” dair özel yetki bulunması zorunludur. Genel vekaletname ile boşanma davası takibi yapılması mümkün değildir.
Boşanma davası için düzenlenen vekaletnamelerin fotoğraflı olması yasal bir zorunluluktur.
Vekil (avukat), müvekkili adına dava açabilir, delil sunabilir, duruşmalara katılabilir ve beyanda bulunabilir. Ancak anlaşmalı boşanmadaki “bizzat beyan verme” yükümlülüğünü ortadan kaldıramaz ve müvekkilinin iradesi dışında tek başına boşanma kararı verilmesini avukat sağlayamaz.
Anlaşmalı boşanmada ise hâkimin tarafları bizzat dinlemesi aranan bir koşuldur ancak bazı hallerde buna kolaylık sağlanabilir ya da kişinin durumuna göre karar alınabilir. Bu sebeple tek duruşma yapılacaksa tarafların beyanının bizzat alınması bakımından duruşmada hazır bulunmak gereklidir.
Ayrıca boşanma için vekalet verilmesi, avukatın sizin adınıza yargılamada beyanda bulunması ve bizzat adına irade ortaya koyması anlamına gelemez. Avukat, boşanmabakımından davayı takip sürecinden sorumludur ancak daha geniş bir yetkiye sahip değildir ve boşanmada boşanan tarafın iradesini dile getirecek bir yetkiyi haiz değildir.
Protokolün hakim tarafından uygun bulunması
Hazırlanan Anlaşmalı Boşanma Protokolü içerdiği hükümler itibariyle kanuna uygun olmalı ve uygulanması bakımından sorunlara sebep olabilecek şekilde olmamalıdır. Örneğin bir babanın çocuğuyla kişisel ilişki kurmasını engleleyecek şekilde ya da tehdit ve zorlama ile iradeyi olumsuz etkilemek suretiyle imzalatıldığı açık olan bir Protokol uygun bulunamaz. Hakim bunu değerlendirecek ve inceleme sonucunda Protokolü onaylaması halinde boşanmaya da hükmedecektir. Hakimin karar vermesinden sonra buna dair bir iddiada bulunulması da olağan değildir ve bu sebeple hakimin bizzat tarafları dinlemesi gerekmektedir.
Anlaşmalı davanın çekişmeliye dönüşmesi hali
Anlaşmalı boşanma sürecine ortaya çıkan anlaşamazlıklar halinde her zaman taraflar çekişmeli olarak boşanam sürecine devam etme hakkına sahiptir. Çekişmeli boşanma kanunda sayılan sebeplere dayalı olarak açılan veya anlaşamlı boşanma koşullarında anlaşmazlık halinde başvurulması gereken yöntemdir.
Bir yıl dolmadan boşanmak isteyenler ne yapmalıdır?
1 yıl şartı evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı boşanmalarda aranan bir koşuldur. Ancak zina, hayata kast gibi sebeplerle kanunda sayılan hallerde bir yıl dolmadan da çekişmeli boşanma davası açılabilir. Ancak anlaşmalı boşanma bir yıldan kısa süreli evliliklerde mümkün olmaz.
