İştirak nafakası, müşterek çocuğun bakım ve giderleri bakımından velayet kendisine verilmeyen eşin velayetin tevdi edildiği eşe yaptığı düzenli bir ödemeyi ifade eder. Velayeti alan eş, çocuk adına bu nafakayı talep eder. İştirak nafakası TMK Md. 182’de düzenlenmiştir.
“Çocuklar bakımından ana ve babanın hakları
1. Hâkimin takdir yetkisi
Madde 182 – Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.
(Ek ikinci fıkra:24/11/2021-7343/37 md.) Mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder.
Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.
Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.”
İştirak nafakasına ilişkin hükümler çocuğun üstün yararı ve korunması bakımından kamu düzeninden olup, mahkemece re’sen gözetilmelidir.
Nafaka Yükümlüsü ve Alacaklısı
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn nafaka ödemekle yükümlüdür. Diğer ebeveyn de velayet kendisinde olan kişi olarak nafakayı alan kişidir. Çocuk adına bu nafaka talep edilir ve alınır. Nafakanın bu anlamda hak olarak doğması için müşterek çocuk var olmalı ve çocuk boşanma ile son bulan evlilikten edinilmiş olmalıdır.
Çalışmayan, düzenli geliri olmayan ve malvarlığı da bulunmayan ebeveyn iştirak nafakası ödemekten sorumlu tutulamaz. Ödeme gücü bulunmaması sebebiyle iştirak nafakası talebinin bütünüyle reddi de hukuka uygun değildir.
Nafakanın Başlangıcı ve Süresi
İştirak nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle ödenmeye başlanan ve kural olarak çocuk ergin oluncaya kadar ödenen bir nafakadır.
Ergin olan çocuk eğitimine devam etmekte ise eğitim (yardım nafakası) nafakası olarak da bu nafakanın devam etmesi söz konusu olur (TMK Md. 328/2).
Dava tarihinden itibaren iştirak nafakasına hükmedilemez.
Ayrılık halinde iştirak nafakasına hükmedilemez.
Yargılama süresince tedbir nafakası, hüküm kesinleştikten sonra iştirak nafakası ödenmesi gerekir.
Boşanmanın bir sonucu olarak ortaya çıkan iştirak nafakasında, boşanma gerçekleşmemişse ve reddedilmişse iştirak nafakasına da hükmedilemez.
Nafakanın Belirlenme Kriterleri ve Miktarı
Nafakanın belirlenmesinde velayetin verildiği eş ile diğer eşin mali durumu, çocukların ihtiyaçları dikkate alınır. Nafaka ödemesi talep edilen eş çalışamayacak durumda ise düzenli bir gelirden de mahrumsa nafaka ödemesi istenemez.
Nafakanın tayininde, ödeme gücü, çocuğun bakım ve giderlerine dair gereklilikler gözetilir. Çocuğun düzenli bir geliri varsa bu da dikkate alınır.
Nafaka miktarı çocukların yaşına eğitimlerine, bakımlarına ve diğer kriterlere göre belirlenir.
Nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK Md. 330/2).
Durumun değişmesine göre hakim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK Md. 331/1).
Sosyo ekonomik durum araştırması yapılmadan iştirak nafakasına hükmedilmemelidir.
Nafakanın artırılması yönünde bir talep yoksa nafakanın artırılmasına karar verilemez.
Nafaka miktarı net olmalı ve çocuklar bakımından ayrı ayrı belirlenmeli ve kararda karmaşa söz konusu olmamalıdır.
Velâyetin Değiştirilmesi Talebiyle Birlikte İstenen İştirak Nafakasında Yargıtay Uygulaması
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, velayetin değiştirilmesi ve iştirak nafakası talebinde bulunabilir. Bu durumda velayetin kendisine verildiği eş lehine iştirak nafakasına hükmetmek gerekecektir.
Velayetin değiştirilmesi kararının kesinleşmesinden itibaren velayet kendisine bu kararla verilen ebeveyn lehine iştirak nafakasına hükmetmek gerekmektedir.
