Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur? TMK 194 ile Evi Koruma
TMK 194 kapsamında aile konutu kavramı ve koruma amacı
Müşterek konut ya da diğer bir tabirle “Aile Konutu”, evlilik birliği sürecince kullanılmakta olan ve boşanma aşamasından önce de halen ailenin çocuklar ile birlikte yaşamını sürdürdüğü konuttur. Aile konutunun korunması 4721 sayılı TMK Md. 194’te düzenlenmiştir.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
II. Aile konutu
Madde 194- Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.
Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir.
Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.[15]
Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.”
Ailenin temel olarak yaşamını devam ettirdiği konutu ifade eder ve yegane (unique) olması genelde kabul görür. Bu konutun kiralık olması veya aile bireylerinden birine ait olması ya da eşlerden birisinin ailesince tahsis edilmiş olması mümkündür. Aile konutu şerhi ise taşınmaz olan konut üzerinde konulan bir sınırlamadır ve eşlerden birinin diğerinin izni olmadan konut üzerinde satma ya da kiralama gibi bir işlem yapmasını engelleyen bir düzenlemedir. Tapuya şerh düşülerek gerçekleştirilen bu işlem, eşlerin konut üzerindeki tasarruf hakkını kısıtlayarak hakları korumayı amaçlayan kanuni bir uygulamadır.
Taşınmaz tapuda kayıtlı ise, aile konutu olarak özgülenmişse ve taşınma eşlerden birisine ait ise konulabilir. Aile konutu şerhi, tapuya başvuru yapılarak veya mahkemede dava açılarak konulabilir.
Aile konutu şerhi, evlilik birliğinin sona ermesi ve boşanma ile birlikte kendiliğinden kalkar. Boşanma konutun, aile konutu vasfını ortadan kaldırır.
Malik olmayan eşin tapu müdürlüğüne şerh başvurusu ve istenen belgeler
Aile konutu şerhi koymak için eşlerden birinin tapu kaydının mevcut olduğu Tapu ve Kadastro Müdürlüklerine başvurması gerekmektedir. Tapu Sicili Tüzüğü’nün 17/2 maddesi hükmüne göre de “Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutun aile konutu olduğuna dair şerhin verilmesini isteyebilir.”
Çocukların da başvuruda bulunması mümkün olsa da bu konuda uygulamada yerleşik hale gelmiş bir durum söz konusu değildir. İşlemin gerçekleştirilmesi için ibraz edilmesi gereken belgeler şunlardır;
- Aile konutu şerhi dilekçesi
- Evlilik cüzdanı
- Başvuran tarafa ait T.C. kimlik numarasının bulunduğu nüfus cüzdanı
- Vukuatlı nüfus kayıt örneği
- Söz konusu meskenin aile konutu olduğunu gösteren, muhtarlıktan alınacak belge ya da mahkemece bu konuda alınmış karar.
- Aile konutu şerhi için merkezi nüfus idaresi sisteminden veya nüfus müdürlüğünden alınan yerleşim yeri belgesi ile medeni hali gösterir nüfus kayıt örneği aranır. Ayrıca, aile konutu şerhi işlenmesi gereken taşınmazın tapu sicilindeki ada/parsel bilgileri ile MERNİS üzerinden alınan yerleşim yeri verilerinin çakıştırılması gerektiği zaman belediye, muhtarlık, kadastro müdürlüğü, apartman yönetimi, LİHKAB vb. kurumlardan bu konuda durumu kanıtlayıcı nitelikte belge alınması gerekmektedir.
Ayrıca e-devlet uygulaması üzerinden de tapuya gitmeden işlemlerin başlatılması mümkündür.
Diğer eşin açık rızası olmadan devir ve sınırlandırma yasağı
Aile konutu şerhi tapuya işlendikten sonra, taşınmazın tek sahibi olan eş, diğer eşin rızası olmadan konut üzerinde işlem yapamaz. Şerh konulduktan sonra, kaldırılması da yine eşlerin rızasına veya mahkeme kararına bağlıdır.
Kira sözleşmesinde aile konutu koruması
Kira sözleşmesi bakımından da aile konutu vasfı taşıyan kiralanan konutun tahliyesi bakımından bazı güvenceler sağlanmıştır.
Kiracı olan eş, diğer eşin açık ve yazılı rızası olmadan kira sözleşmesini feshedemez ve sözleşmede imzası bulunmayan eş yazılı bildirimle (noter aracılığıyla yapılması önerilir) sözleşmenin tarafı haline gelebilir. Bu durumda eşler borçlardan müteselsilen (birlikte) sorumlu olur.
Ayrıca tahliye taahhütnamesinin icra edilmesi bakımından diğer eşin bilgisi dışında bir işlem yapılmışsa taahhütnamenin geçersiz olması söz konusu olur ve icra edilemez hale gelir. Aile konutu şerhi kiralananın tahliye taahhütnamesi kaynaklı boşaltılmasında her iki eşin birlikte taahhütnameye taraf olmasını gerektirmektedir.
Tahliye taahhüdü de Sözleşmenin bir parçasıdır ve diğer şeyin rızası olmadan tek taraflı imza edilmesi halinde geçersiz hale gelebilecektir. İmzalandığı anda evlilik birliği kurulmuş olmalıdır.
Şerhin kaldırılması ve boşanma sonrası durumu
- Aile konutu şerhi, evlilik birliğinin sona ermesi ve boşanma ile birlikte kendiliğinden kalkar. Boşanma konutun, aile konutu vasfını ortadan kaldırır. Kaldırılması için aile konutu niteliğinin sona ermesi veya eşlerin boşanması sonucunda mahkemece karar verilmelidir.
- Bu şerh konulması gibi kaldırılması da mümkün olan bir şerhtir. Eşler anlaşmaya vararak bunu kaldırtabilecekleri gibi mahkemeden karar alınmak suretiyle de kaldırılması mümkündür. Şerh taraflardan birisinin ölümü veya boşanma ile de ortadan kalkar.
- Şerhin terkini için de aile konutu olmadığını ispat etmek suretiyle dava açılması ve şerhin kaldırılması kararı alınması mümkündür.
- Aile konutu şerhi konulması ve kaldırılmasında görevli mahkeme, Aile Mahkemesi; yetkili mahkeme ise eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
- Tapu sicilinden terkini işlemi de konulmasında olduğu gibi aynı usule uygun olarak yapılır. Kaldırma için gerek belgeler ve varsa mahkeme kararı sunulmak suretiyle şerhin terkini talep edilir ve gerekli işlemlerin yapılması Tapu Müdürlüklerince sağlanır.
SSS: Şerh varken satış yapılırsa ne olur, şerh kirayı ve icrayı etkiler mi
Şerh satışı engelleyen bir durumdur ve Tapu Müdürlüğü satın alacak kişiyi bu durum hakkında bilgilendirmek durumundadır ve bu kayıt var olduğu sürece satış işlemi olağan durumda yapılamaz. Ancak yanlışlıkla satış gerçekleştirmişse şerh kaynaklı eksiklikten dolayı satın alana karşı Tapu Müdürlüğü hukuken sorumlu olacaktır.
İlgili Hukuki Rehberler
Aile konutunun korunması ile mal rejiminin tasfiyesi farklı hukuki konulardır. İlgili açıklamalar için aile konutu şerhinin kaldırılma koşulları ve boşanmada mal paylaşımı esasları yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
