Müşterek konut ya da diğer bir tabirle “Aile Konutu”, evlilik birliği sürecince kullanılmakta olan ve boşanma aşamasından önce de halen ailenin çocuklar ile birlikte yaşamını sürdürdüğü konuttur. Aile konutunun korunması 4721 sayılı TMK Md. 194’te düzenlenmiştir.
Ailenin temel olarak yaşamını devam ettirdiği konutu ifade eder ve yegane (unique) olması genelde kabul görür. Bu konutun kiralık olması veya aile bireylerinden birine ait olması ya da eşlerden birisinin ailesince tahsis edilmiş olması mümkündür. Aile konutu şerhi ise taşınmaz olan konut üzerinde konulan bir sınırlamadır ve eşlerden birinin diğerinin izni olmadan konut üzerinde satma ya da kiralama gibi bir işlem yapmasını engelleyen bir düzenlemedir. Tapuya şerh düşülerek gerçekleştirilen bu işlem, eşlerin konut üzerindeki tasarruf hakkını kısıtlayarak hakları korumayı amaçlayan kanuni bir uygulamadır.
Taşınmaz tapuda kayıtlı ise, aile konutu olarak özgülenmişse ve taşınmaz eşlerden birisine ait ise konulabilir. Aile konutu şerhi, tapuya başvuru yapılarak veya mahkemede dava açılarak konulabilir.
Aile konutu şerhi koymak veya kayıtlardan silinmesi ve çıkarılmasını sağlamak için eşlerden birinin tapu kaydının mevcut olduğu Tapu ve Kadastro Müdürlüklerine başvurması gerekmektedir. Tapu Sicili Tüzüğü’nün 17/2 maddesi hükmüne göre de “Aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutun aile konutu olduğuna dair şerhin verilmesini isteyebilir.”
Aile Konutu Şerhinin Hükümsüz Hale Gelmesi veya Kaldırılması
- Aile konutu şerhi, evlilik birliğinin sona ermesi ve boşanma ile birlikte kendiliğinden kalkar. Boşanma konutun, aile konutu vasfını ortadan kaldırır. Kaldırılması için aile konutu niteliğinin sona ermesi veya eşlerin boşanması sonucunda mahkemece karar verilmelidir.
- Bu şerh konulması gibi kaldırılması da mümkün olan bir şerhtir. Eşler anlaşmaya vararak bunu kaldırtabilecekleri gibi mahkemeden karar alınmak suretiyle de kaldırılması mümkündür. Şerh taraflardan birisinin ölümü veya boşanma ile de ortadan kalkar.
- Şerhin terkini için de aile konutu olmadığını ispat etmek suretiyle dava açılması ve şerhin kaldırılması kararı alınması mümkündür.
- Aile konutu şerhi konulması ve kaldırılmasında görevli mahkeme, Aile Mahkemesi; yetkili mahkeme ise eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
- Tapu sicilinden terkini işlemi de konulmasında olduğu gibi aynı usule uygun olarak yapılır. Kaldırma için gerek belgeler ve varsa mahkeme kararı sunulmak suretiyle şerhin terkini talep edilir ve gerekli işlemlerin yapılması Tapu Müdürlüklerince sağlanır.
