Tehiri icra, kelime anlamı olarak “icranın ertelenmesi” demektir. Usul hukuku bakımından ise; bir mahkeme kararının, kanun yoluna başvurulmuş olsa bile hemen icraya konulmasına karşı, kararın uygulanmasını geçici olarak durduran hukuki bir mekanizmadır.
Bu kurumun temel amacı, üst mahkemeye yapılacak itirazların sonuçsuz kalmaması, telafisi imkânsız zararların önlenmesi ve kararın kesinleşmesine kadar mağduriyetin doğmaması için geçici bir koruma sağlamaktır.
Türk hukuk sisteminde tehiri icra, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve İcra ve İflas Kanunu (İİK) kapsamında düzenlenmiştir. Özellikle şu hükümlere dikkat çekmek gerekir:
*HMK m. 367/2: İlk derece mahkemesi kararı istinaf veya temyiz edilmişse, bazı hallerde kararın icrası için kesinleşmesi beklenmeden işlem yapılabilir. Ancak bu durumda tehiri icra talebi gündeme gelir.
*İİK m. 36: Takibin durdurulması (tehiri icra) şartları burada düzenlenmiştir. Borçlunun teminat yatırması kaydıyla, mahkeme kararının icrası durdurulabilir.
Tehiri icra, özellikle ilamlı icra takibine konu olan mahkeme kararlarında söz konusu olur. Aşağıdaki kararlar için tehiri icra gündeme gelebilir:
- Para borcuna ilişkin ilamlar,
- Tahliye kararları,
- Aile mahkemesi kararları (nafaka hariç),
- Maddi ve manevi tazminat kararları,
- İştirak nafakası ve maddi konulu hükümler (kanunen tehiri icraya konu olabilir).
- Tahliye kararları,
Ancak nafaka gibi teminat aranmadan icrası gereken kararlarda tehiri icra mümkün değildir. Zira bu tür kararlar, kamu düzeni ve kişisel yaşamın korunması açısından özel nitelik taşır.
Mahkeme tarafından tehiri icra kararı verilirse:
- İcra takibi durur.
- İcra müdürü işlem yapamaz.
- Haciz, tahliye, paranın ödenmesi gibi işlemler tehiri icra süresince askıya alınır.
- Eğer daha önce haciz yapılmışsa, malların satışı da ertelenir.
- İcra müdürü işlem yapamaz.
Ancak unutulmamalıdır ki, tehiri icra geçici bir koruma önlemidir. Kanun yolunun sonucuna göre kesin bir karara dönüşecektir.
Tehiri İcra Talebi Nasıl Yapılır?
Tehiri icra talebinde bulunabilmek için aşağıdaki şartlar gereklidir:
- Karar istinaf veya temyiz edilmiş olmalıdır.
- Borçlu tarafından teminat gösterilmelidir. Bu teminat, icranın ertelenmesi halinde doğabilecek zararların karşılanmasını sağlar.
- Mahkemeden veya icra mahkemesinden talepte bulunulmalıdır. Bu talep dilekçe ile yapılır.
- İcra takibi başlatılmış olmalıdır. Tehiri icra ancak mevcut bir icra takibinin durdurulması için gündeme gelir.
İşlem basamakları sıralı bir şekilde takip edilmelidir. Tehiri icraya dair alınması ve ilgili yerlere ibrazı gereken evrak ve belgeler hemen ve süresi içerisinde sunulmalıdır.
Tehiri İcra Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Teminat tutarı, mahkemenin takdirindedir. Genellikle alacak miktarının bir kısmı ya da tamamı kadar olabilir.
Tehiri icra kararı verilmeden önce yapılan icra işlemleri geçerli kabul edilir.
Tehiri icra kararı verilen dosyada, alacaklıya yapılacak tebligatın doğru ve eksiksiz olması gerekir. Aksi halde işlem geçersiz sayılabilir.
Yargıtay içtihatlarına göre:
Tehiri icra kararı alındıysa ve icra işlemleri yapılmışsa, bu işlemler hükümsüz hale gelir,
Tehiri icra talebi karar düzeltme aşamasında dahi yapılabilir.
Her ne kadar tehiri icra hukuki bir koruma mekanizması olsa da, usul hataları veya yanlış başvuru yolları hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle deneyimli bir avukat aracılığıyla:
- Uygun zamanda başvuru yapılması,
- Gerekli evrakın tamamlanması,
- Teminat hesaplamalarının doğru yapılması,
- Gerekli evrakın tamamlanması,
büyük önem taşır.
Tehiri İcra Ve Alacaklı Hakları
Tehiri icra, borçlunun lehine bir koruma sağlarken, alacaklı açısından bazı hak kayıplara neden olabilir. Ancak yasa koyucu alacaklının zarar görmemesi için bazı güvence mekanizmaları da getirmiştir. Alacaklı, mahkeme kararına rağmen alacağını tahsil edemez. Ancak dava sonucunda karar onanırsa, alacaklı alacağını faiziyle birlikte alabilir. Bu nedenle alacaklı lehine tehiri icranın kaldırılması için ayrıca itiraz mekanizmaları da mevcuttur.
Alacaklının Hakları:
- Teminat Talebi
Borçlunun icranın ertelenmesi için teminat yatırması gerekir.
Teminat, alacaklının hak kaybını engellemek için güvence oluşturur.
- İhtiyati Haciz Talebi (İİK m. 257)
Alacaklı, borçlunun mal kaçırma ihtimali varsa ihtiyati haciz kararı alabilir.
- Faiz İşletme Hakkı
Karar kesinleşinceye kadar geçen sürede, alacaklı alacağına faiz işletebilir.
- Kararın Bozulması Halinde Talep Hakkı
Karar bozulur ve borçlunun haklı olduğu anlaşılırsa, alacaklının zararlarının tazmini gündeme gelebilir. Aynı şekilde karar onanırsa, teminat bozdurulabilir.
- Geçici İcra Talebi (HMK m. 367/2)
Temyiz, kararın icrasını durdurmazsa, alacaklı mahkemeden geçici icra izni alabilir.