Fazla Çalışma Süresi Nedir?
Fazla çalışma, haftalık çalışma süresi olan 45 saati aşan, günlük 11 saati aşan çalışmalardır ve bir işçinin günlük azami çalışma süresi 14 saattir. Günlük çalışma sürelerine ilişkin düzenlemeler emredicidir. Haftalık çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine günde 11 saati aşmamak koşuluyla dağıtılabilir.
Ayrıca İş Kanunu Md. 66’da düzenlenen bazı haller çalışma süresinden sayılmaktadır: süt izni kullanan kadının durumu bu şekildedir ancak ara dinlenmeler çalışma süresinden sayılmaz. Çay molaları çalışma süresinden sayılmaz.
Gece çalışmaları bakımından günlük 7,5 saati aşan gece çalışması fazla çalışmadır. Haftalık 45 saati aşmasına gerek yoktur.
Bir çalışmanın fazla çalışma kabul edilebilmesi için belirli şartlar aranır:
a)Fazla çalışma sebebi var olmalıdır.
b)Fazla çalışma yasağı bulunmamalıdır.
c)İşçi fazla çalışmayı onaylamalıdır (Gemi adamları bakımından bu onay aranmaz),
İş Kanunu Md. 41/8 gereğince fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 275 saatten fazla olamaz. Haftalık 45 saati aşan çalışma olması halinde fazla mesai söz konusu olur. İşçinin günlük 11 saati aşan her çalışması Yargıtay uygulaması gereğince fazla çalışma olarak kabul edilmelidir.
Fazla Çalışma Süresi Alacağının Hesaplanması
Fazla çalışma ücreti alacağında zamanaşımı süresi 5 yıldır.
Öncelikle yargılama bakımından fazla çalışma süresinin tespit edilmesi ve bilirkişice çalışma zamanlarına göre hesaplama yapılması gereklidir. Nöbeti erken devralmak gibi işçinin kendi iradesi kaynaklı çalışma süresini artıran süreler de hesaplamada dikkate alınamaz.
Fazla çalışma süresinin hesaplanmasında yarım saatten az olan süreli yarım saat; yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.
Fazla çalışma ücreti normal mesai ücretinin % 50 daha fazlasıyla ödenir. Nispi emredici bir hüküm kabul edilen bu oran taraflar arasında varılan anlaşma ile artırılabilir ancak azaltılamaz. Dolayısıyla normal mesai ücretinin ne kadar olduğu öncelikle belirlenmiş olmalıdır.
Fazla çalışma ücreti, genel tatil ve hafta tatili ücretleri fesih tarihindeki ücret üzerinden değil, hak kazanılan döneme ait çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır. Fazla çalışmanın sonucu olan ödeme brüt ücrete göre belirlenmesi gereken bir alacaktır.
Fazla çalışmaların uzun bir döneme yayılması halinde ortaya çıkan yüksek miktar üzerinden işveren lehine hakkaniyet indirimi yapılmasını da Yargıtay benimsemiş bulunmaktadır.
Hesaplama dava dilekçesine işçinin talep ettiği fazla çalışma sürelerine dair ödeme hesabıyla sınırlıdır. Hafta içi fazla mesaisinin ödenmesini isteyen işçi bakımından ayrıca hafta sonu fazla mesai hesabı da eklenemez.
Buna görme hesaplamada;
1. Çalışanın 1 aylık 225 saat mesai süresi üzerinden öncelikle saatlik mesai ücreti brüt ücretine göre belirlenir.
2. Belirlenen ücrete % 50 artırım uygulanır ve fazla mesai için ödenmesi gereken ücret ortaya çıkar.
3. İşçinin ne kadar fazla çalışma süresi olduğu belirlenir ve bununla % 50 artırım uygulanan saatlik ücreti çarpılır.
4. Ortaya çıkan sonuç işçinin toplam alacağı ücrettir.
