Çocuğun velayeti, kural olarak 18 yaşına gelinceye ya da ergin oluncaya kadar anne veya babasının velayeti altında olmasını ifade eder.
4721 sayılı TMK hükümleri gereğince ergin olan kişi artık velayet altında değildir ve velayeti son bulur. Bazı hallerde bu kişilerin vesayet altına alınması mümkündür ve bunun yasal koşulları ayrıca kanunda düzenlenmiştir.
Ancak koşulların değişmesi durumunda 18 yaşından önce velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Özellikle 12 yaş ve üzeri çocukların beyanları, idrak gücüne sahip olmaları nedeniyle mahkemelerce tercih ve menfaatleri doğrultusunda büyük ölçüde dikkate alınır.
Velayetin belirli yaş gurupları bakımından anneye veya babaya verilmesi mümkündür ve belirli yaş gruplarında ise velayet değişikliğine gitmek mümkündür.
Velayetin değiştirilmesi velayetin verildiği ebeveynin evlenmesi, çocuğun bakımının aksaması, diğer ebeveynin talep etmesi ve üstlenmek istemesi, çocuğun 12 yaşında büyük çocuğun diğer ebeveyni tercih etttiğine dair açıklamaları ile bazı olumsuz hastalık hallerinde diğer ebeveynin velayeti almasının gerekli olması durumunda velayetin değiştirilmesi de olanaklıdır. Velayetin değiştirilmesi ortaya konulan gerekçeler çerçevesinde boşanma aşamasında boşanma yargılamasının görüldüğü mahkemece, boşanma gerçekleştikten sonra ise talebin ve davanın açıldığı mahkemece incelenecektir. Nitekim TCK Md. 233’te aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali halleri suç olarak düzenlenmiştir. Bu kapsamda anne veya babanın velayeti altındaki çocuğun eğitimini aksatması, temel ve örgün eğitimden uzak kalmasına göz yumması, duyarsız kalması ile kötü alışkanlıklar ve madde bağımlılığına yönelmesine engel olmaması halleri birer velayetin değiştirilmesi sebebidir.
Bu bakımdan çocuğun 0-3 yaş gurubunda olması, 4-7 yaş veya 8-12 ya da 13-17 yaş grubuna olması halleri velayet değişikliği veya velayetin ilk anda verileceği anne veya bab bakımından önem taşımaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Velayet kaç yaşında değişir?
Velayetin değişmesi için kanunda belirli bir yaş sınırı yoktur. Çocuk ergin olana kadar velayet altındadır; koşullar değişirse 18 yaşından önce de velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.
Çocuğun görüşü velayet davasında dikkate alınır mı?
Evet. Mahkeme, idrak gücüne sahip çocuğun beyanını alır. Uygulamada özellikle 12 yaş ve üzerindeki çocukların tercihi, menfaatiyle birlikte büyük ölçüde dikkate alınır.
Velayetin değiştirilmesi hangi durumlarda istenebilir?
Velayet sahibi ebeveynin evlenmesi, çocuğun bakımının aksaması, diğer ebeveynin velayeti üstlenmek istemesi gibi koşulların değişmesi hâllerinde dava açılabilir. Belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır.
Çocuk 18 yaşına gelince velayet ne olur?
Çocuk ergin olunca velayet kendiliğinden sona erer.
İlgili konu: Velayetle birlikte çocuğun giderlerine katılım bakımından iştirak nafakası makalemize bakabilirsiniz.
