Uzun dönem ikamet izni, hem Avrupa Birliğine ve küresel-bölgesel gelişmelere uyum hem de ülkenin ihtiyaçları çerçevesinde Türk-mevzuatına girmiş bir olgudur. Avrupa Birliği (AB), adalet, özgürlük, güvenlik, ve refah bölgesi oluşturarak, AB vatandaşlarının yanı sıra AB sınırları dahilin de bulunan üçüncü ülke vatandaşı yabancılarında bu özgürlüklerden yararlanması sağlamıştır.
Avrupa Birliği mevzuatına uyum kapsamında, Avrupa Birliği Uzun Dönem İkamet İzni Yönergesine uyum sağlayarak, “Türkiye’de yaşamayı hayatının merkezi haline getirmiş, ülkeye güçlü bağlarla bağlanmış, aynı zamanda, kendi ayakları üzerinde durabilen, ülkeye katkısı olabilecek yabancılara” uzun dönemli ikamet izni verilmesi Türk hukukunda pozitif bir şekilde yerini almıştır.
Uzun dönem ikamet izni yabancılara; Türk vatandaşlarının sahip olduğu haklara yakın haklar tanımaktadır. Uzun dönemli ikamet izni alan yabancılar, diğer yabancılar oranla sınırdışı, ikamet izninin uzatılmaması gibi konularda daha fazla hukuki güvenceye kavuşmaktadırlar. Bunun yanı sıra, çalışma, sosyal haklar, eğitim vb. haklardan daha kolay ve fazla faydalanmaktadırlar. Uzun dönemli ikamet izni sahibi yabancılara bu kadar geniş hakların tanınmasında şüphesiz Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararların büyük etkisi bulunmaktadır.
Ülkemizde uzun dönem ikamet izninden mülteciler, şartlı mülteciler, geçici koruma altında bulunanlar, vatansız kişiler faydalanamamaktadır. Bu yabancılar aynı mevzuat içerisinde farklı rejimlere tabidirler.
Yabancının uzun dönemli ikamet izni alabilmesi için her şeyden önce Türkiye’ye yük olmayacak şekilde yeterli kaynaklara sahip olması gerekmektedir. Bu kaynakların yanı sıra sağlık ve sosyal güvencesi bulunmalıdır.
Uzun Dönem İkamet İzni Almak İçin Şartlar Nelerdir?
6458 sayılı Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanununun 42, 43 ve 44. maddelerinde uzun dönem ikamet izni yer almaktadır. Türkiye’de uzun (sürekli) dönem ikamet izni alabilmek için;
- Türkiye’de kesintisiz olarak en az sekiz yıldır ikamet izni almış olmak,
- İkametinin en az son üç yılında sosyal yardım almamış olmak,
- Kendisi ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak,
- Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak,
- Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak,
şartları yasada yer almaktadır. Uzun dönemli ikamet izni bulunan yabancılar Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanabilmektedirler. Ancak askerlik yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme, muaf olarak araç ithal etme haklarından muaf tutulmaktadırlar.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu 11/4/2013 tarihinde yayınlanmasına rağmen, ikamet izinleriyle ilgili bölümlerde bir yıl sonra yürürlüğe girmiştir. Kanunda 11/04/2015 tarihinden itibaren bir yıl içinde valiliklere yazılı olarak müracaat eden yabancılar, bu Kanunda ikamet izinleriyle ilgili kendilerine tanınan haklardan yararlanma haklı saklı tutulmuştur. Göç İdaresinin istatistik sayfasında henüz uzun dönem ikamet iznine dair bir bilgi bulunmamaktadır.
Avrupa Birliği Yönergesinde uzun dönemli ikamet izni almanın şartı;
- Beş yıl kesintisiz ikamet etmek,
- Kendi ayakları üzerinde durabilmek ve
- Kamu güvenliği açısından problem teşkil etmemektir.
Avrupa Birliği ülkeleri şartları uyan yabancılara, otomatik olarak uzun dönem ikamet iznini vermektedir.
Ancak Türkiye, beş yıllık ikamet süresini, “sekiz yıl yasal ikamet” olarak belirlemiştir. Ayrıca tüm şartlar yeterli olsa dahi İçişleri Bakanlığının onayını da şart koşmuştur. Bu hakkın verilmesini otomatik bir işlem olmaktan çıkartarak, idari takdir yetkisi kapsamına almıştır. Ülkenin içinde bulunduğu konjonktüre (kamu güvenliği/kamu düzeni/bölgesel konjonktür/siyasi konjonktür vb.) göre yabancıya uzun dönem ikamet izni verilmesinde de son söz sahibidir. İlgili madde Göç Politikaları Kurulunun belirlediği şartlara uyan yabancılara da uzun dönemli ikamet izni verileceğinin belirtilmesi bu kanıyı güçlendirmektedir.
“Yabancılarda Oturma İzni” başlıklı makalemize buradan ulaşabilirsiniz.
