Senet, bir maddi olgunun varlığına dair düzenlenir ve senedin geçersiz olduğuna dair iddiaların ileri sürülmesiyle açılan davaya senedin iptali davası denilmektedir. Senet bir dayanak anlamına gelir ve bir borcun/alacağın varlığına dair kanıt teşkil eder. Bu isim verilen ve halk arasında kullanılan bir kavram olarak senet, kıymetli evrak statüsünde olan ve bono olarak kabul edilen evrakı ifade etmektedir.
Bu tip evrakın ödeme aracı olması vasfı sebebiyle ticari yaşamda yaygın bir şekilde kullanıldıkları ve ticari olarak sürekli ciro edilerek el değiştirdikleri bilinen ve yaygın bir olgudur ve bu sebeple senetlerin iptali ticari zinciri ve ilişkileri doğrudan etkiler ve güveni zedeler.
Senetlerin, “adi senet” şeklinde bir borca dair tanzimi mümkün olduğu gibi “kambiyo senedi” şeklinde çek, poliçe ve bono olarak tanzimi de mümkündür. Adi senetlerin niteliği bellidir ve iptali bakımından borcun var olmadığının ispatı ya da borcun ika edilmesi yeterlidir. Ancak kambiyo senetleri kıymetli evrak vasfında olduğu için daha farklı ve yargısal olarak iptali için belirli koşulların bulunması ve iptal isteminde bulunanın senedin geçersizliğine dair ispata yarar belgeleri sunması gereklidir.
Senet İptal Davası Hangi Hallerde Açılır?
Senetin geçerli olmadığına dair iddiaların çeşitli olabileceği görülmektedir:
*Senedin hile ve yanıltıcı bilgilere dayalı olarak gerçek bir borç ilişkisinin yansıtmaktan uzak bir şekilde düzenlenmiş olması öncelikle bir iptal sebebidir.
*Senedin kişinin iradesine aykırı surette zorlama veya tehdit ile ya da gerçek iradesini yansıtmayacak şekilde düzenlenmiş olması da bir iptal sebebidir.
*Senedin düzenlediği borca veya borçluya ilişkin yanlış bilgiler içermesi de bir iptal sebebidir.
*Ayrıca belirli yasal koşullara aykırı ve kanun hükümlerine uygun olmayan surette ve borç ilişkisi var olmadan düzenlenen senetlerin de iptali için ispatı halinde yeterli koşulun var olduğunu kabul etmek gerekmektedir.
Açıklanan çerçevede senedin iptalini talep edenin iptal davası açması ve sıralanan gerekçeleri ileri sürerek senedin geçersizliğinden bahisle iptali isteminde bulunması gereklidir.
Senet İptal Davasını Kimler Açabilir?
Senedi iptal davası bir tespit davasıdır. Bu davayı senedi elinde bulunduran kişi yani alacaklı, borçlu olan ve senedi düzenleyen kişi, bunların mirasçıları, senedin gerçeğe aykırı olduğunu iddia eden ve taraf ehliyeti olduğunu belgeleyen kişiler açabilir. İradesinin olumsuz etkilenerek bu senedin tanzim edildiğini iddia eden kişi yani borçlu bu davayı açabilir. Dava Asliye Ticaret Mahkemesinde açılabilir yetkili mahkeme ise senedin ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerindeki mahkemedir.
İptal Davası Devam Ederken Senet Tahsil Edilebilir Mi?
Bu konuda mahkemece bir karar alınmadığı sürece senedin tahsiline başlanması ve icraya konulması mümkündür. Senedin iptali davasını açan ve bunda menfaati bulunan kişi, mahkemeden ödeme yasağı talebinde bulunarak tahsili önleyebilir.
Ödeme yasağı, senedin üçüncü kişilerce ibrazı halinde muhatabın ödeme yapmasını engelleyen bir karardır ve senedin tahsilinde hak sahibi olanların ya da senedi düzenlediği iddia edilen kişilerin hakları korunmuş olur. Ödeme yasağı mahkemece re’sen değil, talep üzerine verilebilir. Dava açma sürecinde bu konuda da talep bulunmalı ve senedin tahsiline ve buna dair icra işlemlerine engel olmak bakımından bu kararın verilmesi bir önleyici tedbir olarak mahkemeden talep edilmelidir.
Ödeme yasağı kararı alınmasıyla borçlu bunu gerekçe göstererek ödeme yapmaktan imtina edebilir. İptal kararı verilmesi halinde çeklerde muhatap banka, bonoda ise muhatap borçlu, ödeme yasağına istinaden ödeme yapmama hakkına sahip olur.
Senet İptal Davası Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?
Dava süreci delillerin tam manasıyla elde olmasına ve tanık beyanlarına göre şekillenen bir niteliğe sahiptir. Davacı iddia sahibinin iddiasını ne oranda ispat ettiği ve bunun mahkemece ikna edici olduğu değerlendirilmelidir. Bu davaların ortalama olarak 3 AY ile 1 YIL arasında sürebileceği görülmektedir.
Bununla birlikte her yargılama süreci kendine özgüdür ve yargılama sürecinin dinamik yapısı gereğince davacının iddialarının doğruluğu ve araştırılması ve yapılacak incelemelerde ortaya çıkan sonuçlar bakımından bazı hallerde bu sürecin daha fazla zaman alabileceği de dikkate alınmalıdır.
Mahkeme Senedin İptaline Karar Verirse Ne Olur?
Senedin iptaline karar verilmesiyle senedin tahsil amaçlı kullanılması artık mümkün değildir. Senedin hukuken var olması ve sonuç doğurması mümkün olmaz.
Senedin alacaklısı olan kişi, bu senetten bağımsız olarak borçludan doğrudan alacağını tahsil edebilecek ve bu kapsamda senedin dayandığı borca ilişkin haklarını ileri sürebilecektir.
Bu karar ile borçlu bakımından ödeme yükümlülüğü ortadan kalkar. Alacaklı borçudan buna istinaden bir ödeme talep edemez. Senedin artık tahsil amaçlı kullanılması ve icra takibine konu olması da mümkün olmayacaktır.
