Değerli taşlardan ve madenlerden imal edilen ve süs eşyası niteliğinde olan ve takılan eşya, “ziynet” olarak kabul edilmektedir. “Değerli olma” ve “insanlarca takılma” ziynet eşyasının iki temel vasfıdır.
Genellikle ziynet alacağı davası denilen ya da ziynet davası olarak isimlendirilen bu davaya Yargıtay kararlarında “eşya davası”, “eşya iadesi davası”, “eşya alacağı davası” ve ziynet alacağı davası” denildiği de görülmektedir.
Boşanma olmasa dahi bu davanın açılması mümkündür. Bu bir alacak davasıdır. Düğünde ve öncesinde takılan takıları iade talebi boşanmaya bağlı bir hukuki talep değildir.
Bununla birlikte ziynetin, “mehir” kapsamında değerlendirildiği ve bu kapsamda kadına ait ve onun kişisel malı olarak kabul edildiği de görülmektedir. Yargıtay kararlarında bunun etkisi de görülmektedir.
Ziynet alacağı davası bağımsız bir dava olarak, Davalı’nın (alacaklının) davanın açıldığı tarihteki yerleşim yerindeki Aile Mahkemesinde açılabilir.
Bu davanın belirli koşullarda açılması gerekir. Üç şart mevcuttur:
a) Ziynetin iade edilmesi talebi söz konusu olmalıdır.
b) Ziynet eşyasının varlığı ispat edilmelidir (ispat yükü davacı kadındadır).
c) Davacı olan kadında ziynet eşyasının kalmadığı ispat edilmelidir.
Ziynet eşyası, bağımsız bir dava ile istenebileceği gibi karşı dava ile de istenebilir. Boşanma davasında ise talep var olmalıdır. Yargıtay kararları gereğince ziynete dair talep net olmalı, tartışmadan uzak bulunmalı ve müphem olmamalıdır.
Yargıtay’a göre, uyuşmazlık aynî hakka ilişkin olup, mülkiyet hakkının kapsamı içindedir. Dolayısıyla, zamanaşımından bahsedilemez, bu nedenle bu dava boşanmadan bağımsız olarak her zaman açılabilir. Evlilik süresince de açılabilir.
Dava ile ziynet eşyasının aynen veya nakden iadesi talep edilebilmektedir
Alacağın değerinin belirlenmesinde şu aşamalar dikkate alınmalıdır:
a) Öncelikle ziynet kapsamında nelerin yer aldığı nitelikleri ve mahiyeti ile sayısı belirlenmiş olmalıdır. Ziynet neyi içermektedir öncelike bunun ispatı ve mahkemece belirlenmesi zorunludur.
b) Ziynet alacağı dava tarihi değerlerine göre istenmelidir. Piyasa fiyatları değil, davanın açıldığı tarihteki ziynetin kapsamına göre eşya fiyatları esas alınacaktır.
c) Ziynetin mahiyeti belirlendikten sonra Mahkemece değer belirlenmesi için Bilirkişi Kuyumcu görevlendirilecek ve eşyanın değeri raporlanacaktır.
d) Eşyanın belirlene değerine göre alacağın miktarı ıslah edilecek ve son çıkan kıymet tespitine göre alacak miktarı talep edilecektir.
e) Mahkemece yapılan inceleme sonusunda ziynetin ne olduğu ve değeri konusunda bir karar verilecektir.
