7179 sayılı Askeralma Kanunu gereğince her erkek askerlik hizmeti yapmakla yükümlüdür. Bu kapsamda yükümlülüğün takibi bakımından askerlik yoklaması yapılması da kural olarak getirilmiş bir idari işlemdir.
Yükümlülerin sağlık muayenelerinin yapılarak askerliğe elverişli olup olmadıkları, öğrenim durumları, meslekleri ve niteliklerinin tespitine “yoklama” denilmektedir.
Yoklama kaçağı ise tabi olduğu yoklama yılı içerisinde yoklamasını yaptırmayanları ifade etmektedir.
Yoklama Kaçağı İle Bakaya Arasındaki Fark Nedir?
Askere alma sevk işlemine tabi olduğu halde sevkini yaptırmayanlar ile sevk edildiği birliğe katılmayanlar ise bakaya olarak adlandırılmaktadır.
Yoklama kişinin askerlik hizmeti yapmaya uygun durumda olup olmadığının tespiti bakımından bir ön işlem iken bakaya, yoklama ile askere alınması gerektiği tespit edilen ve sevkini yaptırması gerekenler ile sevki yapıldığı halde birliğine katılmayanları ifade eder. Her ikisinin hukuki ve cezai sorumlulukları kanunda ayrı ayrı düzenlenmiştir. Yoklama bir ilk işlem olarak yükümlünün yaptırması gereken bir sorumluluğu ifade eder. Bakaya ise askere alma kapsamında sevki ve birliğe katılması gereken ancak bu işlemleri yapmayan kişidir.
Yoklama Kaçağı Olmanın Cezası Nedir?
Yoklama kaçakları ve saklılar için, yoklama kaçağı kaldıkları tarihten itibaren kaçak kaldıkları gün süresi kadar idari para cezası ile cezalandırılır. Bunlardan kendiliğinden gelenler her gün karşılığı 5 Türk lirası, yakalananlar ise her gün karşılığı 10 Türk lirası idari para cezası ile cezalandırılır. Bu fıkra kapsamında belirlenen idari para cezalarının yeniden değerlemesinde 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin yedinci fıkrası, bir Türk lirasının küsuru dikkate alınarak uygulanır. İdari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
Yoklama kaçakları bakımından Millî Savunma Bakanlığı cezai takip prosedürü için bkz. (https://www.msb.gov.tr/Askeralma/icerik/yoklama-kacagi-sakli-ve-bakayalarin-takip-ve-cezalandirma-islemleri)
Yoklama Kaçağı Olan Kişi Yurtdışına Çıkabilir Mi?
Yoklama kaçağı, idari yaptırıma tabi bir kabahat olarak 7179 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir ve hukuken hakim kararı olmadıkça kişinin seyahat özgürlüğünün kısıtlanması anlamına gelen yurt dışına çıkış yasağı şeklinde bir adli kontrol tedbirinin CMK Md. 109 kapsamında uygulanması mümkün değildir. Ancak yoklama kaçağının, gerek pasaport alınması gerekse kişinin pasaport verilmesi sırasında kollukça askerlik durumunun kontrol edilmesi bakımından bazı engellere sebep olması da olanaklıdır. Ancak kural olarak yoklama kaçağı olmak kabahat olarak bir hakkın kullanımına hakim kararı olmadıkça engel olamaz. Ayrıca yoklama kaçakları için idari para cezası öngörüldüğü için geçen her süre bu yönüyle de ceza miktarının artmasına sebep olmaktadır.
Yoklama kaçağı olan kişiler, haklarında herhangi bir mahkeme kararı veya yurtdışına çıkış yasağı bulunmadığı sürece yurtdışına çıkabilirler. Yoklama kaçakları işlem prosedürü kısaca şöyledir:
1.Yoklama kaçağı ve bakayalar, askerlik ödevlerini yerine getirmek maksadıyla yakalanmaları için Askeralma Genel Müdürlüğünce İçişleri Bakanlığına bildirilir. Bunlar için GBT kayıtlarında arama kayı bulunabilmektedir.
2. Kolluk kuvvetlerince yakalanarak muhafaza altına alınanlar, mesai saatleri içerisinde en yakın askerlik şubesine getirilir. Mesai saatleri dışında veya askerlik şubesinin bulunmadığı yerlerde yakalananlar ilgili kolluk kuvveti tarafından hazırlanan tutanağa istinaden derhal serbest bırakılır.
3. Kolluk kuvvetleri tarafından hazırlanan tutanakların bir nüshası yükümlüye verilir, diğer nüshası ise en geç üç işgünü içerisinde en yakın askerlik şubesine teslim edilir.
Yoklama Kaçağı Olduğumu Nasıl Öğrenebilirim?
Askerlik Şubesinden bu konuda bilgi almak mümkündür. Ancak askerlik işlemleri genelde nüfusa kayıtlı olunan yer askerlik şubesince takip edildiğinden kişi yoklama kaçağı olup olmadığı hakkında en sağlıklı bilgiye askerlik takip işlemlerini yapan askerlik şubesinden ulaşmalıdır.
Yine kolluk arama kayıtlarında da buna dair bildirim mevcutsa buradan da öğrenilebilir ancak bu durumda yakalanan kişi derhal askerlik şubesine götürülecektir.
Yoklama Kaçağı Askerlik Şubesine Giderse Ne Olur?
Yoklama kaçağı olan kişinin (kendiliğinden) askerlik şubesine gelmesi sadece uygulanacak idari yaptırım bakımından farklılık teşkil etmektedir. Kendiliğinden gelerek askerlik işlemlerini yaptıranlara daha az idari para cezası uygulanması kanunda öngörülmüştür.
Yoklama Kaçağı İş Bulmada Sorun Yaşar Mı?
Askerlik yapmamak istihdama engel bir hal değildir ancak devlet kayıtları bakımından sigortalı ve kayıtları düzgün tutulan bir işyerinde çalışılması halinde işyerinin sigorta ve diğer çalışan bildirimleri ile kişinin yoklama kaçağı olarak belirlenmesi mümkündür. Bu durumda kamu, bütüncül bir çerçevede hareket eder ve hakkında yoklama kaçağı tespiti yapılan kişiye dair gerekli idari işlemler başlatılır. Sonrasında kişinin işinde çalışması ve yoklama kaçağı vasfında bir kişi olarak işine devam etmesi de zorlaşacaktır.