“Zayi olmak”, kayıp olan anlamına gelir ve devletin kanunen alması gereken vergi gelirinden mahrum olmasına vergi ziyaı (kaybı) denilmektedir.
Vergi ziyaı mükellefin eksik bildirimi, yanlış ya da hatalı işlemi veya ihmali gibi sebeplerle tahakkuk etmesi ve ödenmesi gereken verginin alınamaması anlamına gelir.
Vergi ziyaı, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda aynı zamanda suç olarak düzenlenen bir konudur ve bu kapsamda vergi ziyaına sebep olanlar hakkında cezai ve idari yaptırımlar da öngörülmüştür.
“Vergi ziyaı cezası
Madde 344 – (Değişik: 22/7/1998-4369/11 md.)
(Değişik, birleştirilen birinci ve ikinci fıkra: 23/1/2008-5728/275 md.) 341 inci maddede yazılı hallerde vergi ziyaına sebebiyet verildiği takdirde, mükellef veya sorumlu hakkında ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir.
Vergi ziyaına 359 uncu maddede yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi halinde bu ceza üç kat, bu fiillere iştirak edenlere ise bir kat olarak uygulanır.
Vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra verilenler hariç olmak üzere, kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi beyannameleri için bu madde uyarınca kesilecek ceza yüzde elli oranında uygulanır.
(Mülga fıkra: 11/8/1999-4444/14 md.)
(Ek fıkra:28/7/2024-7524/9 md.) Vergi kanunlarına göre mükellefiyet tesis ettirilmesi gerektiği halde bu zorunluluğa uyulmaksızın vergi dairesinin ıttılaı dışında ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunmak suretiyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi durumunda, birinci, ikinci ve üçüncü fıkralara göre kesilecek vergi ziyaı cezası yüzde elli artırılarak uygulanır. Aynı vergi türü ve dönemine ilişkin daha sonra yapılacak tarhiyatlar nedeniyle kesilecek vergi ziyaı cezalarına da aynı artırım hükmü tatbik edilir.”
Vergi Ziyaı Hangi Durumlarda Uygulanır?
Vergi ziyaı hallerini şöyle sıralamak mümkündür:
*Muhasebe hileleri yapmak, çift defter tutmak, defter kayıt ve belgeleri yok etmek veya tahrif etmek,
* Gerçekte ve işlemle ilgisi olmayan kişiler adına hesap açmak veya kullanmak,
*Muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlemek veya bunları kullanmak,
* Defter ve belgeleri, verilen süreye rağmen vergi inceleme elemanına ibraz etmemek,
*Sahte belge düzenlemek, kullanmak veya basmak,
*Ticari beyan ve bildirimleri zamanında yapmayarak ve kanundaki usule aykırı yaparak vergi kaybına sebep olmak ve vergi kazancına engel olacak her türlü diğer eylem.
Vergi Ziyaı Oranı 2025 Yılında Ne Kadardır?
VUK’nın 344’üncü maddesine göre vergi ziyaı cezası, suça konu fiile bağlı olarak ziyaa uğratılan verginin bir katı, üç katı ya da % 50’si oranında uygulanır.
a) 2/8/2024 tarihinden itibaren mükellefiyet tesis ettirmeksizin kayıt dışı faaliyette bulunan ve bu suretle vergi ziyaına sebebiyet veren mükelleflere kesilecek vergi ziyaı cezası yüzde elli artırılarak uygulanacaktır.
b) Vergi dairesinde kayıtlı olarak faaliyet gösteriliyor olsa bile kayıt dışı faaliyette bulunulan dönemlere yönelik aynı vergi türü ve vergilendirme dönemine ilişkin sonraki bir tarihte yeni bir tarhiyat yapılması durumunda aynı artırım hükmü uygulanacaktır.
c) 213 sayılı Kanunun özel usulsüzlük cezalarını düzenleyen 353 üncü maddesinde değişiklik yapılarak özel usulsüzlük cezalarının her bir tespit için artan tutarda uygulanmasını öngören sisteme geçilmiş olup, bu kapsamda artırımlı olarak ve eylemin mükerreren işlenmesi dikkate alınarak ceza tatbiki gerekmektedir.
“Özel usulsüzlük cezaları”nın hangi eylemlere uygulanacağı Md. 355’te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Vergi Ziyaı İle Vergi Cezası Arasındaki Fark Nedir?
“Vergi cezaları” vergi tahsilatına bağlı olarak 213 sayılı Kanunda düzenlenen çok geniş kapsamdaki vergiye ilişkin adli ve idari nitelikteki cezaları ifade etmektedir. Bu sebeple vergi cezaları denilince hemen hemen her türlü vergilendirme kapsamında kanunda düzenlenen verginin tahakkukuna, tahsilatına ve usulsüzlüklere dair uygulanan adli ve idari cezaların tamamını anlamak gerekmektedir.
“Vergi ziyaı cezası” ise daha dar kapsamlıdır ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununda belirlenmiş olan vergi ziyaına sebep olan hallerde uygulanan cezaları ve idari yaptırımları kapsamaktadır. Kanunda hangi hallerin vergi ziyaına sebep olacağı da belirlenmiş olup, bu haller kapsamında eylemler aynı zamanda vergi cezası genel başlığında vergi ziyaı cezası olarak kabul edilmektedir.
Vergi Ziyaı Kararına Nasıl İtiraz Edilir?
a) Vergi cezaları bakımından idari yönden ve adli yönden takibat yapılabilmektedir. Bu kapsamda adli yönden bir suç işlenmedikçe kesilen idari para cezalarına dair, ceza ihbarnamesinin mükellefe tebliğinden itibaren 30 gün içinde iptal davası açılabilir. Vergi ziyaı cezasının iptali davasına o yerdeki vergi mahkemesi yetkilidir.
b) Bazen kesilen vergi ziyaı cezaları yanlış ve hatalı olarak düzenlenmiş ise ve tespit edilen eylemle ilişkisi bakımından yanlışlıklar içermesi halinde Vergi Dairesi’nin bu hatayı düzeltebilmesi için itiraz yoluna başvurulabilir.
Mükellefin düzeltme talebi halinde, 30 günlük iptal davası açma süresinden düzeltme talep etmek için harcanan gün sayısının düşülmesi suretiyle dava açma süresi hesaplanır. 30 günlük iptal davası açma süresi içerisinde yapılan düzeltme başvuruları iptal davası açma süresini kendiliğinden durdurur.
c) Bu konuda üçüncü bir yol da uzlaşma işlemleri sonrasında uzlaşma sağlanamaması veya uzlaşma yoluna gidilmesi sonrasında iptal davası açılmasına ilişkindir. Cezaya muhatap yükümlü, uzlaşma yoluna gittiği aynı vergi ziyaı cezası için uzlaşma talebinden önce iptal davası açmışsa, açılan dava, uzlaşma işleminin sonuca bağlanmasından önce vergi mahkemelerince incelenmez.
Bu kapsamda mahkemece konu hakkında karar verilirse bu karar hükümsüz sayılır.
Uzlaşmanın sağlanması halinde ise mükellef, üzerinde uzlaşılan vergi ziyaı cezası aleyhine artık iptal davası açamayacaktır.
Uzlaşmanın sağlanamaması halinde ise muhatap, vergi ziyaı cezasına karşı uzlaşmanın sağlanamadığına dair tutanağın kendisine tebliğinden itibaren genel hükümler dairesinde ve yetkili vergi mahkemesi nezdinde yasal süresi içerisinde dava açabilecektir. Bu takdirde, uzlaşma sürecinde iptal davası açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmış ise bu süre tutanağın tebliği tarihinden itibaren 15 gün olarak uzar (213 sayılı Kanunu Ek- Md. 7).
Vergi Ziyaı Uygulamasında Zamanaşımı Süresi Var Mı?
Kanunda düzenlenen cezanın uygulanabilmesi, belirli bir süreyle sınırlıdır. Vergi Usul Kanunu’nun 374. ve 114. maddeleri çerçevesinde, vergi ziyaı cezası zamanaşımı süresi, vergi alacağının doğduğu yılı takip eden yılın başından itibaren 5 yıldır.