Kazai rüşt, Türk Medeni Hukuku’nda yer alan ve bir kimsenin on sekiz yaşından önce mahkeme kararı ile ergin (reşit) ilan edilmesi anlamına gelen hukuki bir kavramdır. Erginlik normalde 18 yaşın doldurulmasıyla kazanılırken, bazı durumlarda daha erken yaşta bu statünün elde edilmesi gerekebilir. Bu durumlarda mahkeme kararıyla rüşt kazanılması mümkündür ve buna “kazai rüşt” denir.
Kazaî eklimesi burada yargısal ve yargıya ilişkin anlamına gelmektedir. Bir mahkemenin verdiği kararlar, uyguladığı hükümlerle ilgili olan her şey “kazaî” olarak nitelenir. Mahkeme veya hakem tarafından verilen hukuki bağlayıcılığı olan bir kararı ifade eder ve kazai rüşt, yargı kararıyla ergin kılmak ve kişiyi tam ehliyetli hale getirmek ve tam ehliyetli olarak kabul etmek anlamına gelir.
Kazai Rüşt Kararı Ne Anlama Gelir?
Kişinin mahkeme kararı ile ergin kılınması ve fiil ehliyetine sahip olması anlamına gelir.
Kazai rüşt kararı, Türk Medeni Kanunu’nun 12. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu maddeye göre: “Ayırt etme gücüne sahip olan on beş yaşını doldurmuş küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.”
Kanun, belirli nitelikleri haiz olmak koşuluyla ergin olmayan yaşı küçük ve 15 yaşını tamamlamış çocuğun mahkeme kararı ile ergin kılınmasına imkan sağlamıştır.
Kazai Rüşt İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?
Kazai rüşt kararı alınabilmesi için şu şartların sağlanması gerekir:
- Kişi 15 yaşını doldurmuş olmalıdır.
- Kişinin velisinin ya da vasinin izni alınmalıdır.
- Mahkeme, kişinin menfaatinin bulunduğuna kanaat getirmelidir. (Örneğin evlenme, şirket kurma, dava açma, miras işlemleri vb. durumlar için)
Mahkemeye Başvuru Süreci Ve Gerekli Belgeler
Başvuru: Kişi veya velisi, yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi’ne dilekçe ile başvurur.
Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Başvuru çocuğun ikametgâhının bulunduğu yer mahkemesine yapılır.
Mahkeme İncelemesi: Mahkeme, kişinin yaşı, gelişimi, hayat tecrübesi ve talebin gerekliliğini değerlendirir.
Karar: Uygun bulunursa, mahkeme kazai rüşt kararı verir ve kişi reşit kabul edilir.
Deliller ve Belgeler: Kimlik fotokopisi, doğum belgesi, veli rızasına dair yazı, gerekirse okul ve sağlık belgeleri.
Kazai Rüşt Kararının Hukuki Etkileri
Kazai rüşt kararı ile kişi tam ehliyetli hale gelir.
Artık kendi adına işlem yapabilir, dava açabilir, şirket kurabilir.
Ancak cezai sorumluluk yaşı bakımından bu kararın etkisi yoktur; ceza hukukunda reşit sayılma yaşı ayrıdır.
Kişi evlenebilir. Ancak kazai rüşt, genel bir erginlik kararıdır. Evlenme için alınan karar ise sadece evlenmek için verilen özel bir izindir. Yani kazai rüşt kararı alan bir kişi yalnızca evlenmiş sayılmaz; her alanda reşit kabul edilir.
Kazai Rüşt İle Erginlik Kazanan Kişinin Hakları
Kazai rüşt kararına sahip olan kişi, hukuken 18 yaşını doldurmuş gibi kabul edilir ve bu doğrultuda birçok hak ve sorumluluk kazanır. Bu haklar şunlardır:
1. Kişisel Hak ve Hürriyetler
Medeni hakları tek başına kullanabilir: Artık velisinin veya vasinin iznine ihtiyaç duymaz.
Evlenebilir: Yasal evlenme yaşı sınırına ulaşmışsa (erkek ve kadın için 17 yaş; 16 yaşta ise hâkim izni gerekir), mahkeme izni dışında da evlenebilir.
Adını değiştirme, dava açma, dava cevaplama gibi kişisel işlemleri kendisi yapabilir.
2. Mali Haklar
Mal varlığı üzerinde tasarrufta bulunabilir: Miras alabilir, taşınmaz alıp satabilir, şirket kurabilir, iş yeri açabilir.
Banka hesabı açabilir ve yönetebilir, kredi kartı alabilir (banka özel koşullar uygulayabilir).
İş sözleşmesi yapabilir, maaşla çalışabilir.
Vergi mükellefi olabilir: Ticari bir işletme açtığında vergi dairesine kendisi başvurabilir.
3. Ceza Hukuku ve Sorumluluk
Tam ceza ehliyeti kazanır: İşlediği suçlardan dolayı ergin bir birey gibi sorumlu olur.
Disiplin veya idari yaptırımlara tabi olabilir: Ergin kişilere uygulanan cezai yaptırımlar kendisi için de geçerli hale gelir.
4. Aile Hukuku Kapsamında Haklar
Vesayet sona erer: Kazai rüşt kararı verildiğinde kişi artık yasal olarak kendi kararlarını verme yetisine sahip sayılır. Vasi veya veli denetimi ortadan kalkar.
Evlat edinemez ama evlat edinilebilir: Ergin olması onu evlat edinmeye yetkili yapmaz; ancak bu konuda iradesi alınarak işlemlerde yer alabilir.
5. Eğitim ve Sosyal Yaşam
Eğitim kurumlarıyla bireysel sözleşmeler yapabilir (üniversite kaydı, kurs sözleşmesi vb.).
Seyahat özgürlüğünü kullanabilir: Ailesinin rızası olmadan yurtiçi ve yurtdışı seyahat planlayabilir.
