İhtiyati haciz alacaklının alacağına ulaşmasını sağlamak bakımından borçlunun elinde veya üçüncü şahıslarda olan taşınır ve taşınmaz malları hakkında belirli koşullarda verilebilen bir karardır. Bir önlemdir ve çoğu zaman borçlunun borcunu ödemesini sağlamayı amaçlar ve borç olağan şekilde ödenmezse bu karar ile ihtiyati haciz ile alacağın elde edilebilmesine konu mallar koruma altına alınmış olur.
Borcun vadesi gelmemiş olsa dahi borçlunun yerleşim yeri, mevcut değilse ve borcun ödenmemesi için mallarını gizlemekteyse, üçüncü kişilere devretmekteyse veya buna benzer sair surette borcu ödemekten kaçınmak için girişimlerde bulunursa alacaklı borçlunun yedinde ve başkalarında olan malları hakkında ihtiyati haciz kararı verilmesini talep edebilecektir.
“2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
İhtiyati haciz şartları:
Madde 257 – Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir.
Vadesi gelmemiş borçtan dolayı yalnız aşağıdaki hallerde ihtiyati haciz istenebilir:
1 – Borçlunun muayyen yerleşim yeri yoksa;
2 – Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadiyle mallarını gizlemeğe, kaçırmağa veya kendisi kaçmağa hazırlanır yahut kaçar ya da bu maksatla alacaklının haklarını ihlâl eden hileli işlemlerde bulunursa;
Bu suretle ihtiyati haciz konulursa borç yalnız borçlu hakkında muacceliyet kesbeder. (Ek fıkra: 29/6/1956-6763/42 md.; Mülga dördüncü fıkra: 14/1/2011-6103/41 md.) (Ek fıkra: 29/6/1956-6763/42 md.; Mülga beşinci fıkra: 14/1/2011-6103/41 md.)
İhtiyati haciz kararı:
Madde 258 – İhtiyati hacze 50 nci maddeye göre yetkili mahkeme tarafından karar verilir. Alacaklı alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermeğe mecburdur.
Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir.
(Ek fıkra:17/7/2003-4949/60 md.) (Değişik üçüncü fıkra:22/7/2020-7251/50 md.) İhtiyati haciz talebinin reddi kararı gerekçeli olarak verilir ve bu karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhinde ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler ve verdiği karar kesindir.”
İhtiyati haciz geçici bir koruma tedbiri olup, alacaklının alacağına ulaşmasını sağlamaya ve kötü niyetli borçlunun eylemleri ile alacağa erişmenin zarar görmesini önlemeye dönük bir tedbir olarak kanunda düzenlenmiştir.
İhtiyati Haciz Hangi Şartlarda Talep Edilebilir?
İhtiyati haciz talep edebilmek bakımından borcun niteliği ve alacağa erişme bakımından bazı hallerin var olması gereklidir:
a)Para borcu olarak bir alacak söz konusu olmalı, alacağın niteliği hizmet borcu ya da bir şeyin verilmesi niteliğinde bir borç olmamalıdır.
b)Rehin işlemi ile güvence altına alınmamış bir borç var olmalıdır. Rehinle teminat alınan bir borç söz konusuysa ihtiyati haciz talep edilemez.
c)Borcun ödenme zamanı gelmiş olmalı, vadesi gelmiş muaccel bir borç olmalıdır.
d)Vadesi gelmemiş bir borç da söz konusu olsa borçlu kötü niyetli ise ve mal kaçırma ve ödeme bakımından mala alacaklının erişmesini engellemek için art niyetli ve gizli işlemler yapmakta olduğu konusunda yeterli belirti ve şüpheler mevcutsa ve alacaklının haklarının ihlal edileceği açıkça görülmekte ise ihtiyati haciz talep edilebilir.
İhtiyati Haciz Kararı Almak İçin Hangi Belgeler Gereklidir?
*Alacağın varlığına dair belgeler, Sözleşmeler ve fatura ve senetler,
* Banka işlem belgeleri,
*Alacağın varlığını gösteren her türlü kayıt ve karar ile ilamlar,
*Ek olarak ve destekleyici tanık beyanları,
*Ticari defter kayıtları, iletişim kayıtları ve e-posta kayıtları,
*İcra takibine dayanak alınan belgeler,
*Vadenin geldiğine dair kayıtlar ve göstergeler,
*Mal kaçırma varsa buna dair belgeler ve tespitleri gösteren kayıtlar,
Bu belgelerin yanında alacağın miktarı ve niteliği talep dilekçesinde açıklanmalı, alacağın muaccel olduğu ortaya konulmalı, mal kaçırma söz konusu ise bunun nasıl ve ne surette borçlu tarafından yapıldığı somut vakıalara dayalı olarak açıklanmalı ve mahkeme eliyle getirtilecek deliller gösterilmeli ve borçlunun hangi malları üzerine ihtiyati haciz konulası talep edildiği dilekçede gösterilmelidir.
İhtiyati Haciz Kararı Ne Kadar Sürede Çıkar?
İhtiyati haciz kararı talep üzerine verilir ve dilekçede sunulan belgeler ve anlatılan vakıalara bağlı olarak Mahkemece en fazla 3 gün içinde bu kararın verilebileceği değerlendirilmekte ise de iş yoğunluğu vb. hallerin de dikkate alınması gereklidir. Ortalama 3-10 gün arasında bu kararın alınması mümkündür.
İİK Md. 260 gereğince İhtiyati haciz kararında: 1. Alacaklının ve icabında mümessilinin ve borçlunun adı, soyadı ve yerleşim yeri, 2. Haczin ne gibi belgelere müsteniden ve ne miktar alacak için konulduğu, 3. Haciz konulmasının sebebi, 4. Haczolunacak şeyler, 5. Alacaklının zararın tazminiyle mükellef olduğu ve gösterilen teminatın nelerden ibaret bulunduğu yazılır.
İhtiyati Hacze Borçlu Nasıl İtiraz Edebilir?
İhtiyati haciz bir geçici koruma tedbiri olarak itiraza açık bir karardır. Borçlu veya alınan kararla haklarının ihlal edildiğini düşünen üçüncü kişiler 7 gün içerisinde kararı veren mahkemeye itirazda bulunabilirler. Bu sebeple tebliğ ve öğrenme tarihleri önem taşır ve HMK’da düzenlenen hesaplama süreleri gözetilmelidir.
Haciz kararı fiilen uygulanırsa haczin fiilen uygulanmasıyla bu süre başlamış olur, orada hazır olmayanlar bakımından haciz tutanağının tebliğ edilmesiyle süre başlamış olur, üçüncü kişiler açısından süre ise öğrenme ile başlayacaktır aksi ispat edilmediği sürece.
İtirazda aşağıdaki konular önem taşır;
*Mahkemenin ihtiyati haciz kararı verilmesine yetkili olup olmadığı,
*İhtiyati haciz şartlarının maddi olgular bakımından gerçekleşip gerçekleşmediği, borcun para borcu olmadığı, muaccel olmadığı gibi itirazlar her zaman yapılabilir
* İhtiyati haciz için gösterilen teminatların yetersizliği ya da teminat gösterilmeden karar alınmış olması,
*Haciz kararının borçlunun zarar görmesini sağlamak amacıyla kötü niyetli bir karar olduğu.
Ayrıca ihtiyati haciz konusunda borçlu İİK hükümleri kapsamında şikayet yoluna da başvurabilir (yanlış mallar hakkında haciz uygulanması, tebligatın usule aykırı olması, haczin yerine getirilmesinde kanuna ve usule aykırılıklar konusunda).
İhtiyati Haciz Kararının Uygulanma Süresi Nedir?
İİK’nun 261 inci maddesi gereğince ihtiyati haciz kararının icrası için alacaklı, ihtiyati haciz kararının verildiği tarihten itibaren on gün (10) içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden kararın infazını istemeye mecburdur. Aksi halde ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar.
İhtiyati haciz kararları, 79 dan 99 uncuya kadar olan maddelerdeki haczin ne suretle yapılacağına dair hükümlere göre icra edilir.
İhtiyati haczin infazı ile ilgili şikayetler infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.