Güvence bedeli kişinin tutuklanmaması veya tutuklu ise serbest bırakılmasına dair adli kontrol tedbiri olarak öngörülmüş bir düzenlemedir. Buna göre şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak, miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyet savcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak suretiyle uygulanan bir tedbirdir.
Güvence bedelinin kefalet olarak da isimlendirildiği görülmektedir.
Adli kontrol tedbiri 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun CMK m.109/3-f, CMK m.113, m.114 ve m.115’te şu şekilde düzenlenmiştir:
“Adli kontrol
Madde 109 – (1) (Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.
(2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir.
(3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir:
…
f) Şüphelinin parasal durumu göz önünde bulundurularak, miktarı ve bir defada veya birden çok taksitlerle ödeme süreleri, Cumhuriyet savcısının isteği üzerine hâkimce belirlenecek bir güvence miktarını yatırmak.”
“Güvence
Madde 113 – (1) Şüpheli veya sanık tarafından gösterilecek güvence, aşağıda yazılı hususların yerine getirilmesini sağlar:
a) Şüpheli veya sanığın bütün usul işlemlerinde, hükmün infazında veya altına alınabileceği diğer yükümlülükleri yerine getirmek üzere hazır bulunması.
b) Aşağıda gösterilen sıraya göre ödemelerin yapılması:
1. Katılanın yaptığı masraflar, suçun neden olduğu zararların giderilmesi ve eski hâle getirme; şüpheli veya sanık nafaka borçlarını ödememeleri nedeniyle kovuşturuluyorlarsa nafaka borçları.
2. Kamusal giderler.
3. Para cezaları.
(2) Şüpheli veya sanığı güvence göstermeye zorunlu kılan kararda, güvencenin karşıladığı kısımlar ayrı ayrı gösterilir.
Önceden ödetme
Madde 114 – (1) Hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanığın rızasıyla güvencenin mağdurun haklarını karşılayan veya nafaka borcuna ilişkin bulunan kısımlarının, istedikleri takdirde, mağdura veya nafaka alacaklılarına verilmesini emredebilir.
(2) Soruşturma ve kovuşturmanın konusunu oluşturan olaylar nedeniyle, mağdur veya nafaka alacaklısı lehinde bir yargı kararı verilmiş ise, şüpheli veya sanığın rızası olmasa da ödemenin yapılması emredilebilir.
Güvencenin geri verilmesi
Madde 115 – (1) Hükümlü, 113 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde yazılı bütün yükümlülükleri yerine getirmiş ise güvencenin 113 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendini karşılayan ve aynı maddenin ikinci fıkrasına göre verilecek kararda belirtilen kısmı kendisine geri verilir.
(2) Güvencenin, suç mağduruna veya nafaka alacaklısına verilmemiş olan ikinci kısmı, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararları verildiğinde de şüpheli veya sanığa geri verilir. Aksi hâlde, geçerli mazereti dışında, güvence Devlet Hazinesine gelir yazılır.
(3) Hükümlülük hâlinde güvence 113 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan hükümlere göre kullanılır, fazlası geri verilir.”
Kefaletle Serbest Kalma Hangi Hallerde Uygulanır?
Bütün suçlar bakımından güvence bedeli tedbirine karar verilebilir. Tutuklamanın bir alternatifi olan adli kontrol tedbirleri bakımından tutuklama kararı verilemeyecek suçlarda da güvence bedeli uygulanması mümkündür.
Bazı suçların niteliği ve toplumsal etkisi bakımından güvence bedeli uygulanması öncelikle değerlendirilebilir. Özellikle bazı ekonomik suçlarda ve malvarlığına yönelik suçlarda bu tedbire daha fazla başvurulabileceği görülmektedir.
Güvence Bedeline Kim Karar Verir?
Güvence bedeli ile kişinin bırakılmasına soruşturma aşamasında Sulh Ceza Hakimliği ya da kovuşturma devam etmekte ise yargılamayı yapan mahkeme karar verir.
Kefaletle Serbest Kalan Kişi Hangi Yükümlülüklere Tabidir?
Güvence bedeli şüpheli kişi bakımından bazı yükümlülüklerin yerine getirilmesini de gerekli kılar. Bu kapsamda CMK Md. 113 gereğince şüpheli veya sanığın bütün usul işlemlerinde, hükmün infazında veya altına alınabileceği diğer yükümlülükleri yerine getirmek üzere hazır bulunması konusunda yükümlülük altına girmesi demektir.
Güvence bedeli imkanı tanınması şüphelinin sonraki adli işlemlere dair bir yükümlülük altına girmesi ve bu işlemler sırasında hazır buluncağına dair yetkili adli mercilere güvence vermesi anlamına gelir.
Tutuklama Yerine Kefalet Uygulanması Mümkün mü?
Tutuklama yerine adli kontrol tedbirlerinden bir veya birkaçına karar verilerek kişinin salıverilmesi mümkündür. Güvence bedeli ile salıverme de bunlar arasında yer almaktadır.