“5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
Seri muhakeme usulü
Madde 250 – (Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.) (Başlığı ile Birlikte Yeniden Düzenleme:17/10/2019-7188/23 md.)
(1) Soruşturma evresi sonunda aşağıdaki suçlarla ilgili olarak kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri muhakeme usulü uygulanır:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Hakkı olmayan yere tecavüz (madde 154, ikinci ve üçüncü fıkra),
2. Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (madde 170, birinci ve üçüncü fıkra),
3. Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (madde 179, ikinci ve üçüncü fıkra),
4. Gürültüye neden olma (madde 183),
5. Parada sahtecilik (madde 197, ikinci ve üçüncü fıkra),
6. Mühür bozma (madde 203),
7. Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (madde 206),
8. Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (madde 228, birinci fıkra),
9. Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (madde 268),
suçları.
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 15 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar.
c) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 93 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç.
d) 13/12/1968 tarihli ve 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen suç.
e) 24/4/1969 tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.
(2) Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri, şüpheliyi, seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirir.
(3) Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanması şüpheliye teklif edilir ve şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi hâlinde bu usul uygulanır.
(4) Cumhuriyet savcısı, Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan ve koşulları bulunduğu takdirde zincirleme suça ilişkin hükümler uygulandıktan sonra belirlenen cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle yaptırımı belirler.
(5) Dördüncü fıkra uyarınca sonuç olarak belirlenen hapis cezası Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde Türk Ceza Kanununun 50 nci maddesine göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya 51 inci maddesine göre ertelenebilir.
(6) Bu maddeye göre belirlenen yaptırımlar hakkında, Cumhuriyet savcısı tarafından, koşulları bulunması hâlinde 231 inci madde kıyasen uygulanabilir.
(7) Bu madde kapsamında yaptırım uygulanması, güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasına engel teşkil etmez.
(8) Cumhuriyet savcısı, şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. Talep yazısında;
a) Şüphelinin kimliği ve müdafii,
b) Mağdur veya suçtan zarar görenlerin kimliği ile varsa vekili veya kanuni temsilcisi,
c) İsnat olunan suç ve ilgili kanun maddeleri,
d) İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,
e) Şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,
f) İsnat olunan suçu oluşturan olayların özeti,
g) Üçüncü fıkrada belirtilen şartların gerçekleştiği,
h) Belirlenen yaptırım ile beşinci ve altıncı fıkra uygulanmış ise bunlara ilişkin hususlar ve güvenlik tedbirleri,
gösterilir. (Ek cümle:8/7/2021-7331/22 md.) Bu fıkraya aykırı olarak düzenlendiği, belirlenen yaptırımda maddi hata yapıldığı, yaptırım hakkında 231 inci veya Türk Ceza Kanununun 50 nci ve 51 inci maddelerinin uygulanmasında objektif koşulların gerçekleşmediği ya da teklif edilen cezanın mahiyetine uygun bir güvenlik tedbiri belirtilmediği anlaşılan talep yazısı, eksikliklerin tamamlanması amacıyla mahkemece Cumhuriyet başsavcılığına iade edilir. Cumhuriyet savcısı tarafından eksiklikler tamamlandıktan ve hatalı noktalar düzeltildikten sonra talep yazısı yeniden düzenlenerek mahkemeye gönderilir.
(9) Mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra üçüncü fıkradaki şartların gerçekleştiği, eylemin seri muhakeme usulü kapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiği kanaatine varırsa talep yazısında belirtilen yaptırımdan daha ağır olmamak üzere dört ila yedinci fıkra hükümleri doğrultusunda hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli, bu usulden vazgeçmiş sayılır.
(10) Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.
(11) Suçun iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz. (Ek cümle: 8/7/2021-7331/22 md.) Seri muhakeme usulü, bu kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde uygulanmaz.
(12) Seri muhakeme usulü, yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı (…)hâllerinde uygulanmaz.
(13) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması hâlinde, seri muhakeme usulü uygulanmaz.
(14) (Değişik:8/7/2021-7331/22 md.) Dokuzuncu fıkra kapsamında mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii, itirazı üçüncü ve dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönünden inceler.
(15) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”
CMK’da bazı suçlarda “seri muhakeme usulü (Md. 250)” ve bazı suçlarda ise “basit yargılama usulü (Md. 251)” öngörülmüştür. Ceza yargılamasında özel bir yargılama usulüdür.
CMK Md. 250 gereğince bu usulün uygulanmasına dair teklif müdafi huzurunda yapılır ve verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Seri muhakeme usulü genelde mağdursuz denilen ve genelde devletin mağdur olduğu suçlarda geçerlidir.
Sanık hüküm verilinceye kadar bu usulün uygulanmasından vazgeçebilir. Seri muhakeme usulünde ABD uygulamasına benzer şekilde suçun sanık tarafından kabulü yönünde bir pazarlık vardır.
Sanığın mahkemeye gelmemesi halinde bu usul uygulanamaz, sanığa ulaşılamaması ve usulün uygulanmasına dair beyanı alınamaması halinde bu usulün uygulanması mümkün olmaz. Sanığın özgür iradesi deinlenmelidir.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmiş ise yine bu usul uygulanamaz.
İştirak halinde işlenmiş suçlarda bu yargılama usulünün uygulanmasına dair teklifi bütün sanıkların kabul etmesi gereklidir.
Seri Muhakeme Usulü Hangi Suçlar İçin Uygulanır?
1. TCK’DA DÜZENLENEN SUÇLAR
- Hakkı olmayan yere tecavüz Md. 154/2
- Hakkı olmayan yere tecavüz Md. 154/3
- Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması Md. 170/1
- Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması Md. 170/3
- Trafik güvenliğini tehlikeye sokma Md. 179/2
- Trafik güvenliğini tehlikeye sokma Md. 179/3
- Gürültüye neden olma Md. 183
- Parada sahtecilik Md. 197/2
- Parada sahtecilik Md. 197/3
- Mühür bozma Md. 203
- Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan Md. 206
- Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama Md. 228/1
- Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması Md. 268
2. 6136 SAYILI KANUNDAKİ SUÇLAR
6136 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin dördüncü fıkrasında sayılanlar dışındaki ateşli silahın bir adet olması ve mutat sayıdaki mermilerinin ev veya işyerinde bulundurulması Md. 13/3
6136 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olarak 6136 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde yazılı olan bıçak veya diğer aletleri veya benzerlerini satmak, satmaya aracılık etmek, satın almak, taşımak veya bulundurmak Md. 15/1
Bu madde kapsamına giren bıçak veya diğer aletlerin veya benzerlerinin sayı veya nitelik bakımından vahim olması Md. 15/2
6136 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre yapımına izin verilen bıçakları veya diğer aletleri veya benzerlerini kullanma amacı dışında satanlar, satmaya aracılık edenler, satın alanlar, taşıyanlar veya bulunduranlar hakkında birinci fıkradaki; o bıçak veya diğer aletlerin veya benzerlerinin sayı ve nitelik bakımından vahim olması hali Md. 15/3
3. 6831 sayılı Orman Kanunu
6831 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde yasak edilen fiilleri işlemek veya izne bağlı işleri izinsiz yapmak 93/1
1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt Ve Benzeri Oyun Alet Ve Makinaları Hakkında Kanun’a muhalefet ve burada düzenlenen suçlar
4. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu
Kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu üyeleri ve memurlarının 1163 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin üçüncü fıkrasına, 16 ncı maddesinin beşinci fıkrasına, 56 ncı maddesinin altıncı fıkrasına, 59 uncu maddesinin dördüncü, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarına ve 90 ıncı maddesinin beşinci fıkrasına aykırı hareket etmesi (Ek Md. 2/1.1)
Seri Muhakeme Usulünde Şüphelinin Rızası Neden Önemli midir?
Şüphelinin bu hallerde davet edilmesi, usul hakkında kendisine bilgi verilmesi ve seri muhakeme usulünün uygulanması konusunda kendisine teklifte bulunulması gereklidir. Şüphelinin kabule dair irade beyanı önemlidir. Davete icabet etmeyen sanığın durumuna dair tutanak tuttulur ve dosyasına konulur. Seri muhakeme usulü şüpheli kabul etmeden uygulanamaz.
Kişiye suç ve delilleri, şüphe konusu, dava açılacağı, seri muhakeme usulünü kabul etmesi halinde cezada yarısı oranında indirim yapılacağı ve teklifi ancak müdafi huzurunda kabul edebileceği, usulün uygulanmasını kabul etmezse genel hükümlere göre yargılamaya devam edileceği, iddianame düzenleneceği ve verilen hükmün adli siciline işleneceği konularında bilgilendirme yapılır.
Yapılan teklif bakımından 1 aya kadar kişiye süre verilebilir. İstenilen günde kişi gelmezse ve teklife dair beyanını bildirmezse reddetmiş sayılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam olunur.
Red kararı verilmiş ise tutanak düzenlenmesi gereklidir.
Seri Muhakeme Usulü İle Normal Yargılama Arasındaki Farklar Nelerdir?
Kanunda belirlenen suç türlerinde uygulanabilen bir ceza yargılaması usulüdür.
Seri muhakeme kapsamında Cumhuriyet savcısı iddianame değil talepname adı verilen isnadı içeren belgeyi düzenler.
Bu muhakeme usulünde yargılamaya konu şüphelinin beyanı ve iradesi belirleyicidir ve kabulü olmadan bu usul uygulanamaz.
Diğer ceza yargılaması usulüne ise kanuna göre hakim veya mahkeme re’sen karar verir.
Talepname adı verilen belge ile şüpheli ve müdafi aynı gün ceza mahkemesine gönderilir ve yargılama böylece sonuçlandırılır. Mahkeme derhal aynı gün inceleme yaparak karar verir.
Genel yargılama usulünde olduğu gibi yargılama konusu hakkında mahkeme tanık dinleyemez ve buna dair talepleri reddeder.
Delil ikamesi istenemez ve delilleri iade eder.
Seri Muhakeme Sonucunda Verilen Kararlar Bağlayıcı Mıdır?
Seri muhakeme sonucunda Mahkeme;
1.İADE EDER: Şekli şartlar eksiktir ve cezaların yanlış uygulanması söz konusudur veya seri muhakeme şartları oluşmamıştır.
2. REDDEDER: İşlemi reddeder ve muhakemede hata varsa bunların giderilmesini ister veya başka sebeplerle işlemi onamaz.
3. HÜKÜM KURAR: Değiştirmeden talebi onaylar ve hükmü kurar ve cezayı uygular.
Seri yargılama usulüne göre verilen karar hakkında kanun yoluna başvurulması mümkün değildir.
Seri muhakeme sonucu verilen kararların da infazı söz konusudur ve bağlayıcıdır.
Bu kararlar aleyhine ancak yargılamanın yenilenmesi (CMK Md. 311), kanun yararına bozma gibi olağanüstü kanun yollarına başvurulabilir.
Seri Muhakeme Usulü Adil Yargılanma Hakkını Etkiler Mi?
Seri muhakeme kanunla uygulanması belirlenmiş bir usuldür ve müdafi huzurunda yapılan teklif şüpheli tarafından kabul edilmelidir.
Seri muhakemenin uygulanması bakımından adil yargılanma hakkı, maddi gerçeğin araştırılması ilkesi, açıklık ilkesi, doğrudan doğruyalık ilkesi, silahların eşitliği ilkesi, kendi aleyhine kişinin delil sunamaması ve savunmasını yapabilmesi, çelişmeli yargılama ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkı, tabii hakim ilkesi ve anayasal yargı yetkisi, şüpheden sanık yararlanır ilkesi ve gerekçeli karar hakkı gibi evrensel kurallara uygun olup olmadığı konusunda tartışmalar bulunmaktadır.
Adil yargılanma hakkı bakımından uygulanan bazı usul işlemleri yönüyle adil yargılanma hakkının ihlali başvurusuna konu olabileceği görülmektedir ve maddi gerçeğe dair ön tespitlere dayalı ve detaylı bir kolluk araştırması vaki olmadan talepname düzenlenmesi halinde kişinin şüpheden sanık yararlanır ilkesi ve masumiyet karinesi yönüyle ihlal edilen hakları söz konusu olabilir.