“5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar
Madde 172 – (1) Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir.
(2) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/10 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/9 md.) Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe, aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz.
(3) (Ek: 11/4/2013-6459/19 md.) Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın etkin soruşturma yapılmadan verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya bu karar aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi üzerine, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır.
Cumhuriyet savcısının kararına itiraz
Madde 173 – (1) Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
(2) İtiraz dilekçesinde, kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir.
(3) (Değişik: 18/6/2014-6545/71 md.) Sulh ceza hâkimliği, kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görür ise bu hususu açıkça belirtmek suretiyle, o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir; kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa, istemi gerekçeli olarak reddeder; itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir. Cumhuriyet savcısı, kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir.
(4) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/26 md.) Sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa, Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir.
(5) Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde hükmü uygulanmaz.
(6) (Değişik: 2/1/2017-KHK-680/11 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/10 md.) İtirazın reddedilmesi halinde aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi için 172 nci maddenin ikinci fıkrası uygulanır.”
I. Genel Anlamda KYO Kararı
CMK hükümleri gereğince suça ilişkin gerekli tedbirleri almak ve muttali olunan suça el koymak Cumhuriyet savcısının görev ve yetkisindedir.
CMK Md. 160-161 kapsamında Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar. Cumhuriyet savcısı, maddî gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapılabilmesi için, emrindeki adlî kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.
Cumhuriyet savcısı, doğrudan doğruya veya emrindeki adlî kolluk görevlileri aracılığı ile her türlü araştırmayı yapabilir (CMK Md. 161).
Soruşturmayı tamamladıktan sonra Cumhuriyet savcısı kamu davası açmak konusunda vicdani anlamda yeterli kanıya varamazsa ve kamu davası açılması bakımından yeterli şüphe ve delil elde edememişse yapılan şikayet ya da el konulan olay bakımından CMK Md. 172 gereğince Kovuşturmaya Yer Olmadığı (KYO) Kararı verebilir.
KYO Kararı almak Cumhuriyet savcısına tanınmış bir yetkidir. İddia Makamı olan Cumhuriyet savcısı el koyduğu olayları TCK anlamında araştırmak, şüpheli veya mağdur ya da suçtan zarar görenin lehine ve aleyhine olan bütün delilleri toplayarak bir sonuca varmak ve elde ettiği sonuca göre KYO Kararı vermek ya da İddianame tanzim ederek kamu davası açmak durumundadır.
KYO Kararı, yapılan soruşturma bakımından kovuşturma denilen yargılamanın esas evresini oluşturan aşamaya geçilmesine engel bir haldir ve Cumhuriyet savcısı bu yönüyle kovuşturma yapılmasına değer bir tespit yapamamıştır ya da yeterli delil elde edemediği için KYO Kararı vermek durumunda kalmıştır.
KYO Kararı, itiraza tabi bir karardır ve bu kararda itiraz usulü de gösterilmelidir.
II. KYO Kararına İtiraz
Cumhuriyet savcısınca soruşturma sonucunda KYO Kararı verilmiş ise bu kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir ve karar suçtan zarar görene veya şikayette bulunana ve mağdura da tebliğ edilir.
KYO Kararına karşı tebliğinden itibaren İKİ HAFTA içerisinde bu kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
İtirazda soruşturma açılmasını gerektiren sebepler ve maddi delillere yer verilir ve buna dair yasal gereklilikler çerçevesinde neden kovuşturma yapılmasının ve kamu davası açılmasının gerektiği açıklanır.
III. KYO Kararına İtiraz Sonrasında Verilebilecek Kararlar ve Sonuçları
İtiraz üzerine;
*Sulh ceza hakimi soruşturmanın genişletilmesi gerektiğine kani olursa bununla ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı’ndan talepte bulunur.
*Kamu davasının açılması için yeterli nedenler görmezse istem hakkında Red Kararı verir.
*İstemi yerinde görür ise kabulüne karar verir ve bu durumda Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye sunar ve kovuşturma aşamasına geçilmiş olur.
Cumhuriyet savcısı, kamu davasının açılmasında tek yetkili adli mercidir ve bazı hallerde ona bu konuda takdir hakkı tanınmıştır.
CMK Md. 173/5 hükmüne göre Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu madde hükmü uygulanmaz. Takdir hakkı kullanan İddia Makamı bakımından bu konuda onu kovuşturma yapılmasına zorlamaya dönük bir sınırlama getirilmiştir.
İtirazın reddedilmesi halinde şikayet ya da el konulan olay bakımından yeniden soruşturma açılması yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmesine veya bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmesine bağlıdır.
